Uluslararası Vergi Planlaması Kavramının Tanıtılması ve Rusya, Kırgızistan ve Türkiye Örneği

Ana Sayfa » Adli Muhasebe » Uluslararası Vergi Planlaması Kavramının Tanıtılması ve Rusya, Kırgızistan ve Türkiye Örneği
Paylaş
Tarih : 06 Eylül 2013 - 10:17

ULUSLARARASI VERGİ PLANLAMASI KAVRAMININ TANITILMASI VE RUSYA KIRGIZİSTAN VE TÜRKİYE ÖRNEĞİ


Selçuk GÜLTEN[1]
Ramazan CİNGÖR[2]

1.ÖZET

Uluslararası vergi planlaması; işletmelerin ülkelere göre farklılık gösteren yerel vergi mevzuatlarındaki yasal boşluklardan yararlanarak yasalara uygun bir şekilde muafiyet, ayırma gibi daha az vergi ödemek amacıyla uluslararası mal, hizmet, para veya diğer finansal araç ve işlemlerinin bilinçli bir şekilde koordine edilmesine yönelik davranışlardır. Uluslararası vergi planlaması, dünyadaki farklı ülkelerin farklı vergi sistemlerine sahip olması ve ülkeler arası çifte vergilendirmeyi önleme antlaşmaları ile ilgilidir. Her ülkenin çeşitli gelir kaynakları için ayrı vergi oranları, vergi türleri, matrah tespit etme yöntemleri ve vergi kuralları, çeşitli vergi mükellefleri için de ayrı mükellefiyet uygulamaları mevcuttur. Dolayısıyla, farklı vergilendirme alanlarındaki farklı vergi sistemleri, uluslararası vergi anlaşmaları, vergi cennetleri, ülkelerin vergi rekabeti, farklı vergilendirme politikaları, oluşan vergi arbitrajı fırsatları, farklı ülkelerde faaliyet gösteren şirketler için uluslararası vergi planlaması kapsamında pek çok önemli fırsatortaya çıkarmaktadır. Farklı ülkelerde çeşitli hukuki yapılar içerisinde faaliyet gösteren işletmeler sınır ötesi işlemlerini ana ülke ile bağlı şirketin bulunduğu ülkenin vergi mevzuatlarına uygun fakat en az vergi ödeyecek şekilde düzenleyerek uluslararası stratejik vergi planlamasının yarattığı rekabet avantajlarına sahip olabilmektedirler. Uluslararası stratejik vergi planlaması şu şekilde özetlenebilir.

A)    Yurtdışında faaliyet gösteren şirketlerin, ilgili ülkedeki ulusal mevzuata uygun bir şekilde yılsonu vergi yüklerini planlaması ve yapılması gereken işlemlerin kontrol ve koordinasyonunu gerçekleştirilmesi

B)    İşletmelerin farklı ülkelerde gerçekleştirmekte olduğu ticari ve sınai faaliyetlerde karşılaşabilecekleri temel vergisel senaryoların çeşitli çözüm varyasyonları içerisinde değerlendirilerek seçeneklerin işletmeye sağlayacakları fayda veya getirecekleri yüklerin analizini yapmak

C)    Vergisel simülasyon çalışmalarının sonucunda, işletmenin iç kontrol ve muhasebe sisteminin değerlendirilerek olası vergi problemlerin doğmasına yol açacak etmenlerin ortadan kaldırılması veya hiç değilse minimize edilmesi, bu şekilde işletmenin toplam vergi yükünün azaltılmasını sağlayacak ortamın oluşturulması

D)    Uluslararası düzeyde faaliyet gösteren işletmelerin vergi sonrası karını maksimum düzeye çıkarabilmek için çeşitli ülkelerin sunduğu avantajlar bağlamında, vergi arbitrajı, serbest bölge ve vergi cennetleri, vergi rekabeti, vergi teşvikleri, vergi istisna ve muafiyetlerinden yararlanarak yasalara uygun vergi stratejileri belirlemesi

 

2. GİRİŞ

Günümüzde artan ulaşım ve iletişim olanakları, ülkelerin mali piyasalarındaki bütünleşmeler, küreselleşmenin artması ile işletmelerin belli ülkelerin coğrafi, mali ve siyasi sınırlarının dışarısında faaliyet göstermelerine neden olmuştur.1980’li yıllarda dünyanın gündemine girmeye başlayan küreselleşme olgusunun bir sonucu olarak ekonomik alanda önemli gelişmeler meydana gelmiş, uluslararası sınırların kalkmasıyla, malların, sermayenin ve işgücünün serbest dolaşması da mümkün olabilmiştir. Ülkelerin serbestleşen sermaye ve para hareketlerini, yatırımları ülkelerine kazandırabilmek için kendi vergi sistemlerinde yaptıkları değişiklikler, global alanda vergi kaçırma, vergiden kaçma, vergi cennetleri, tercihli vergi uygulamaları gibi birbirinden farklı oluşum ve sorunları doğurmuştur.

Çokuluslu firmalar ortaklarına daha fazla getiri sağlayabilmek ve işletme değerini maksimize etmek amacıyla, birden fazla ülkede yatırım yapan, üretim, ticaret veya hizmet işleriyle daimi veya geçici bir süreyle faaliyet gösteren firmalardır. Çokuluslu şirket girişimciliği denilebilecek bu organizasyonlar, bir bakıma küreselleşmenin de mimarları durumundadırlar (Balkanlı; 2002:14).Uluslararası vergi planlaması bu tip işletmelerin küçük veya büyük her türü için önemlidir. Karşılıklı anlaşmalı ilişkilerde bulunan vergi yükümlüleri farklı işlemlerle işlemleri olduklarından farklı gösterebilir ve gerçek rakamların üstünü örtebilirler (Çağlar; 2008:29). Ancak uluslararası vergi planlamasında kesinlikle yasa dışı bir işlem yapılmaz, sadece yasaların izin verdiği sınırlar içerisinde hareket edilerek farklı ülkelerin vergi mevzuatlarının hükümlerinden, boşluklarından veya imkânlarından yararlanılarak daha az vergi ödenir. Çok uluslu şirketlerin global vergi yüklerini düşük tutmak, dış ticaret üzerinden alınan vergileri azaltmak, ihracat fiyatlarını değiştirerek gerçeğinden fazla vergi iadesi almak ve benzeri hedefleri gerçekleştirmek amacıyla kendi aralarında yaptıkları mal ve hizmet transferlerinde emsallerine göre düşük ya da yüksek fiyat uygulamak, yani transfer fiyatlaması yapmak suretiyle vergi matrahlarını düşürmeleri, esasen ülkelerin basta vergilendirme yetkileri olmak üzere, vergi gelirlerini olumsuz yönde etkilemektedir(Çak; 2007:3).

İşletme iktisadı kavramı esas olarak Almanya’da doğmuş ve gelişmiş olup, işletme vergiciliği olarak da tanımlanan vergi planlaması kavramı bu ülkede1910’lu yılların sonunda ilk kez kullanılmaya başlamıştır. Almanca “Betriebswirtschaftliche Steuerlehre” sözcüklerinin Türkçe tam karşılığı “İşletme İktisadında Vergicilik”tir (Tuncer; 2008:2).Auferman ve Mailer işletme vergiciliğinin tarihi gelişimini üç evreye ayırır. Bunlar;(Auferman ve Mailer 1954:271).

1-Gelişme Evresi (1919-1925)

2-Mahsup Evresi (1926-1944)

3-Kritik Evre (1945-Günümüz)

Günümüzde işletme iktisadında vergicilik uygulamaları ülkelerin ulusal sınırlarını aşarak küresel bir boyuta gelmiştir. Uluslararası vergi planlaması ile işletmenin vergi yükünü azaltabilmek amacıyla gerçekleştirilen çeşitli senaryoların olası sonuçları dikkate alınarak vergisel varyasyonların değerlendirilmesi amaçlanır. Planlama aşamasında yaratılan simülasyonların sonuçları, analiz ve test edilmeye çalışılarak uluslararası vergi planlaması aşamaları dikkatle tekrar gözden geçirilir. Uluslararası vergi planlaması kavramı statik değil dinamik bir süreci ifade eder. Diğer planlamalarda olduğu gibi değişen vergi mevzuatı gibi şartlar dikkate alınarak planın tekrar gözden geçirilmesi, değiştirilmesi, yenilenmesi veya iptal edilmesi sözkonusu olabilir.

3. ULUSLARARASI VERGİ PLANLAMASI TANIMI

Uluslararası vergi planlaması, ticari faaliyetler ve sermaye akımlarını yönlendirerek etkin ve yasaya uygun bir vergi gerçekleştirmek için uluslararası vergileme ilkelerinin bilgisiyle sınır ötesi işlemleri düzenleme sanatıdır (Birinci; 2009:19). Uluslararası vergi planlaması, her zaman faaliyette bulunulan ülke ya da ülkelerin vergi kanunları ve vergi anlaşmalarının yasal olarak kabul edilebilir kullanımına dayanmalıdır (Rohatgı; 2002:440).

Uluslararası vergi planlaması kavramı ile faaliyet gösterilen ülkelerin mevcut vergi sistemleri ve uluslararası vergi anlaşmaları çerçevesinde işletmenin ödemeyeceği vergiyi yasal yollardan azaltma çabaları ifade edilmektedir. Uluslararası vergi planlaması faaliyet gösterilen her ülkenin vergi kanunlarına uygun davranır, işletme faaliyetlerini uluslararası ölçekte en az vergiyi ödeyecek şekilde kurgular.

Uluslararası vergi planlaması ile ülkelerin yerel ve uluslararası vergi mevzuatları dikkate alınarak, işletmenin en az vergiyi ödemesi için daha az vergi ödeyeceği davranışları tercih etmesi sağlanır. Ülkelerin vergi kanunlarındaki boşluklardan,  farklı vergi sistemlerine sahip olmasından, değişik iktisadi, hukuki ve finansal yapılarından yararlanılarak, uluslararası vergicilik ilkelerine uygun bir şekilde, ana ülke, faaliyet gösterilen ülke, kardeş ülke ve üçüncü ülke ticari, üretim ve/veya hizmet faaliyetlerinin eşgüdümlü bir şekilde koordine edilmesi işlemi işletmeye en az vergiyi ödetme saiki ile gerçekleştiriliyorsa uluslararası vergi planlaması kavramından söz etmek mümkündür. Uluslar arası stratejik vergi planlamasının kapsamı şu şekilde özetlenebilir.

A)    Yurtdışında faaliyet gösteren şirketlerin, ilgili ülkedeki ulusal mevzuata uygun bir şekilde yılsonu vergi yüklerini planlaması ve yapılması gereken işlemlerin kontrol ve koordinasyonunu gerçekleştirilmesi (Burada amaç sadece bir ülkedeki vergi yükünün planlanması ve azaltılması olmayıp, sonuçta faaliyet gösterilen tüm ülkelerin vergi yüklerinin azaltılmasıdır. Yani ülkelerin her birindeki vergi yükü azaltılarak toplamdaki yükün azaltılması hedeflenir.)

B)    İşletmelerin farklı ülkelerde gerçekleştirmekte olduğu ticari ve sınai faaliyetlerde karşılaşabilecekleri temel vergisel senaryoların çeşitli çözüm varyasyonları içerisinde değerlendirilerek seçeneklerin işletmeye sağlayacakları fayda veya getirecekleri yüklerin analizini yapmak (Burada amaç bir üretim, ticari veya hizmet faaliyetinin ilgili ülkedeki optimum yapılanma düzeyini bulmak ve vergi yükünü azaltacak şekilde organize olabilmektir. Örneğin o ülkede yabancı işçilerden %3 vergi alınırken yerel işçilerden %27 vergi alınıyorsa işçilerin büyük çoğunluğunu yabancılardan oluşturmak bir seçenek olarak değerlendirilir.)

C)    Vergisel simülasyon çalışmalarının sonucunda, işletmenin iç kontrol ve muhasebe sisteminin değerlendirilerek olası vergi problemlerin doğmasına yol açacak etmenlerin ortadan kaldırılması veya hiç değilse minimize edilmesi, bu şekilde işletmenin toplam vergi yükünün azaltılmasını sağlayacak ortamın oluşturulması (Burada amaç işletmenin yerel muhasebecisi, yerel denetçisi, Türk muhasebecisi, merkez ofis muhasebecisi, merkez ofis denetçisi, danışmanları ve iç prosedürleri, iç kontrol mekanizması gibi kişi ve durumlar değerlendirilerek vergi yükünün azalmasına, vergi cezalarıyla karşılaşılmamasına yönelik önlemleri almaktır.)

D)    Uluslararası düzeyde faaliyet gösteren işletmelerin vergi sonrası karını maksimum düzeye çıkarabilmek için çeşitli ülkelerin sunduğu avantajlar bağlamında, vergi arbitrajı, serbest bölge ve vergi cennetleri, vergi rekabeti, vergi teşvikleri, vergi istisna ve muafiyetlerinden yararlanarak yasalara uygun vergi stratejileri belirlemesidir.

Vergi planlaması genel olarak;

• İşletmelerin yapılarının ve örgütlenmesinin,

• İş yapma şekil ve süreçlerinin,

• Vergi kanunları ve ilgili diğer mevzuatta yer alan indirim, istisna ve muafiyetlerin,

• Çifte vergilemeyi önleme anlaşmalarının, vergisel avantaj sağlayarak ve vergi yükünü en aza indirecek şekilde yasal düzenlemeler ile uyumlu olarak gerçekleştirilen sistemli bir çalışmadır(İbiş;2004:73).

4.ULUSLARARASI VERGİ PLANLAMASININI NEDENLERİ

Günümüzde kamu hizmetleri son iki yüz yıldır önemli oranda artma eğilimi göstermektedir. Bu artışa paralel olarak vergi mükelleflerinin vergi yükü de artmaktadır. İşletmeler kendilerine düşen vergi yükü artışı karşısında değişik tepkiler ve davranışlar göstermektedirler. Bu davranışlar vergi yükünü sineye çekmekten vergiyi başkalarına yansıtmaya kadar geniş bir yelpazededir.

Vergilerin iktisadi amaçların yanı sıra mali amaçlar içinde alınması, ülkelerin artan bütçe açıklarını kapatmakta borçlanma kapasitelerinin darlığı tekrar vergiye yönelmelerine neden olmuştur. Mali amaçlarla vergilerin alınması da işletmelerin üzerindeki vergi yükünü arttırıcı bir rol oynamıştır.  İşletmelerin vergi yüklerinin artması üretim ve yatırım kararları üzerinde de etkili olmaktadır.

Günümüzde vergilerin diğer üretim maliyetleri, hizmet giderleri, genel yönetim giderleri, pazarlama satış dağıtım giderleri gibi nakit çıkışı gerektiren giderlerden bir farkının olmadığı bilinen bir gerçektir. Sonuçta tüm akit çıkışları işletmenin kullanılabilir sermayesinin azalmasına ve faaliyet hacminin belli bir miktarda azalmasına neden olduğu söylenebilir. Bu sebeple işletmelerin diğer gider ve maliyetlerini kontrol etmek ve azaltmak yönünde gösterdikleri çabaların vergilendirme alanında da ortaya çıkmasını beklemek gerekir.

Genel olarak işletmeleri vergi planlaması yapmaya iten nedenler kısaca şu şekilde özetlenebilir.

a)      Vergi yüklerinin ağır olması ve giderek artması,

b)     Vergi idaresinin etkisizliği,

c)      Alınan vergilerin nerelere harcandığının şeffaf bir şekilde kamuya sunulamaması,

d)     Vergi denetim oranının azlığı,

e)      Bazı kişi ve gruplara iktidara yakın olduğu gerekçesiyle veya baskı gücü nedeniyle teşvik ve kolaylıklar sağlandığına yönelik inanç,

f)       Rekabetin artan baskısı,

g)      Haksız rekabet ve kayıt dışı ekonomi,

h)     Vergi adaletinin sağlanamadığına yönelik inanç,

5.ULUSLARARASI VERGİ PLANLAMASIYLA İLİŞKİLİ KAVRAMLAR

İşletmeler açısından vergi planlaması, işletmelerin vergiye karşı tepkilerinin ve uyum sağlama süreçlerinin, vergi mevzuatının çizdiği sınırlar içinde yönetimi yoluyla, vergi yükünün en aza indirilmesi amacına yönelik olarak uygulanan bir vergi tasarrufu sağlama yöntemidir(Oktar;2004:8). Uluslararası vergi planlaması ise bu tasarruf sağlama yöntemlerinin ülkeler arası boyutta düşünülmesiyle ortaya çıkan kavramdır. Vergi politikaları, ülkelerin kendi iktisadi, mali ve sosyal koşullarının yanı sıra siyasal tercihlere göre belirlenmekte ve vergi sistemi de bu politikaların oluşturduğu ortamda şekillenmektedir(Özer; 2006:38). Her ülke kendi koşullarına göre vergi politikalarını ve vergi sistemlerini oluşturmaktadır. Ülkelerin farklı vergi sistemlerini iyi analiz ederek, bu sistemlerin izin verdiği yasal sınırlar içerisinde uluslararası vergilendirme kurallarına da uygun bir biçimde işletmelerin vergi yüklerini aşağı çekme çabaları uluslararası vergi planlamasının konusunu oluşturur. Uluslararası vergi planlaması yapılırken tüm planlama faaliyetlerinde gözüken bir takım aşamalardan geçilmesi gerekir. Bunlar;

  1. 1.   Veri Toplanma Aşaması

Bütün planların başarılı olmasının birinci şartı yeterli, doğru ve sağlam bilgileri esas alarak işe başlanmış olmasıdır.

  • Çok uluslu şirketin ana ülke, kardeş ülke ve üçüncü ülke faaliyetleri ile ilgili tüm vergi ve vergi dışı faktörlerin belirlenmesi,
  • Ülkelerin yerel vergi mevzuatlarının, vergilendirme anlayışının, vergi kültürünün iyi öğrenilmesi,
  • İlgili ülkeler arası varsa çifte vergilendirmeyi önleme antlaşmalarının iyi analiz edilmesi,
  • Ülkeler arası varsa gümrük birliği gibi diğer ekonomik, sosyal ve siyasi birlik ve ittifakların incelenmesi,
  • Ev sahibi ülke ve ana ülke işlemlerinin, var olan sözleşmelerin, ekonomik faaliyetlerin analiz edilmesi,
  • Çok uluslu firmanın ilgili ülkelerde tek tek vergi yükümlülüğünün ve diğer masrafların hesaplanması,
  • Çok uluslu firmanın faaliyet gösterdiği tüm ülkeler nedeniyle karşı karşıya bulunduğu toplam vergi yükünün hesaplanması,
  • İşletmenin her bir ülkedeki temsilcilik, şube, iştirak gibi hukuki statülerinin ve yapabileceği işlemlerin sınırlarının tespit edilmesi,
  1. 2.   Uluslararası Vergi Planlama Alternatiflerinin Belirlenme Aşaması

Planın hazırlanması aşaması olarak da bilinen bu aşamada birinci aşamada toplanan her türlü veri kullanılır.

  • Çok uluslu firmanın hedef vergi yükünün tespiti
  • Hedef vergi yüküne ulaşmak için gerekli yasal vergisel alternatiflerin belirlenmesi,
  • Belirlenen alternatiflere uygun vergisel planlamasının ortaya koyulması,
  • Otaya konulan vergisel planlamasının uluslararası boyutlarının dikkatli ve ilgili her ülke mevzuatı açısından hem müşterek hem de ayrı ayrı analizlerinin gerçekleştirilmesi,
  • Uygun ülkelerin belirlenmesi, vergi cennetleri, tercihli vergi sistemi uygulayan ülkelerin değerlendirilmesi, uluslararası zararlı vergi rekabeti uygulayan ülkelerin incelenmesi,
  • Ülkelerin değerlendirilmesi sırasında vergisel avantajların, istisna ve muafiyetlerin dikkate alınması, vergi arbitrajı olanaklarının tespit edilmesi,
  • Uygun hukuksal işlem, uygulama ya da ilişki şekillerinin seçilerek, uluslararası vergi planlamasının aşamalarının adım adım ve yazılı bir şekilde hesaplamalarıyla, varsayımlarıyla ortaya konulması,
  • Uluslararası vergi planlamasını güçleştiren vergi dışı faktörlerin incelenmesi, mümkünse bunları aşmak için gerekli tedbirlerin plana eklenmesi
  • Vergi ile ilgili kanun, yönetmelik, karar ve muktezaların ve varsa mevzuat değişikliklerinin her bir ülke açısından yasal olarak planın uygulanabilirliğinin kontrol edilmesi,
  • Sonuçta ulaşılan olası tüm uluslararası vergi planlama alternatiflerinin belirlenerek listelenmesi,
  1. 3.             Planın Değerlendirilme Aşaması

Hazırlanan her plan uygulamaya konulmadan önce değerlendirilme aşamasına tabi tutulur. Çünkü planlar geleceğe yönelik belirsizlikler nedeniyle pek çok risk taşıyabilir. Bu aşamada planın uygulama sonuçları üzerine simülasyonlar geliştirilir ve aynı bir laboratuar ortamında çalışılıyormuş gibi olası sonuçlar, aksayan yönler ve riskler tekrar analiz edilir. Bu analiz işlemleri sonucunda bu aşamada aşağıdaki belirtilen dört mantıksal sonuçtan birisine karar verilir.

a)                 Planın kabul edilmemesi

Bu aşamada planın hedeflenen vergi yükü seviyesine firmayı yasal sınırlar içerisinde ve ilgili ülkelerin vergi mevzuatlarına uygun bir şekilde ulaştıramayacağı öngörülür ise Plan tamamen rafa kaldırılır.

b)   Planın kabul edilmesi ve başarılı olması durumunda göz önünde bulundurulması gerekenler,

Hedeflenen vergi yükü seviyesine firmayı yasal sınırlar içerisinde ve ilgili ülkelerin vergi mevzuatlarına uygun bir şekilde ulaştıracağı öngörülür. Bu aşama Planının sorumluluğunun belirlendiği aşamadır. Planın sonuçları başarılı ise uluslararası vergi planlamasının yeterli teknik bilgi ile yapıldığı kabul edilir. Planın işletmeye neler kazandıracağı ne kadar bir vergi yükünden kurtaracağı bu aşamada değerlendirilir.

c)   Planın kabul edilmesi ve başarısız olması durumları göz önünde bulundurularak vergi tasarruflarının ve vergi dışı maliyetlerin belirlenmesi,

Bu aşamada planın hedeflenen vergi yükü seviyesine firmayı yasal sınırlar içerisinde ve ilgili ülkelerin vergi mevzuatlarına uygun bir şekilde ulaştıracağı öngörülür. Planının sorumluluğunun belirlendiği aşamadır. Planın sonuçları başarısız olduğundan uluslararası vergi planlamasının yeterli teknik bilgi ile bütün risk ve olasılıklar yeterli derecede değerlendirilmeden yapıldığı kabul edilir. Uluslararası vergi planlaması yapan mükellef için ortaya çıkabilecek en kötü sonuçtur. İşletmenin katlanacağı vergisel maliyetler ortaya konulur.

d)   Planın düzeltilmesi,

Tüm değerlendirmelerden sonra planda görülen eksiklerin düzeltilmesine karar verilirse, süreç birinci aşamaya veri toplanması aşamasına geri dönülerek ve aşağıdaki başlıklar ile birlikte plan tekrar gözden geçirilir.

  • Yerel vergi kanunları ve vergi uygulaması konusunda yerel akademisyenlerden veya danışmanlardan tavsiye alınması,
  • Planla ilgili yerel mevzuatların tekrar ve dikkatlice gözden geçirilmesi,
  • Hukuksal yapının, planın uygulanabilirliğinin vergi mevzuatı açısından kontrol edilmesi,
  • İşlemlerin uluslararası vergicilik bilinciyle ve yerel vergi mevzuatına göre yasallığının tespit edilmesi, olası vergi cezası ihtimallerinin ortadan kaldırılması
  • Planın işlemesini engelleyebilecek önemli vergisel ve finansal riskler ya da olumsuzlukların ayrıca değerlendirilmesi,
  • Planın işletmeye sağlayacağı uzun dönem vergisel fayda ve maliyetlerin tekrar gözden geçirilmesi gibi konular irdelenir.
  1. 4.             Planın Geliştirilme Aşaması

Bu aşamada elimizde bulunan ve uygulamaya koyduğumuz planın sağlıklı bir şekilde yürüyebilmesi için uygulama aşamasında da takip edilerek, görülen aksaklıkların veya olası fırsatların dikkate alınarak geliştirilmesi esastır.

  • Vergi kanunları, vergi antlaşmaları ve vergi uygulamalarındaki değişikliklerin düzenli bir şekilde gözden geçirilmesi, ilgili ülkelerde planla ilgili ortaya çıkan her gelişmeye uygun tepkinin üretilmesi
  • Planın uygulamada ortaya çıkan her türlü yeni duruma uygun bir şekilde iyileştirilmesi,
  • İşlemlerin yapılması, faaliyetlerin gerçekleştirilmesi aşamasında karşılaşılan reel durumların planın izleyen dönemde tekrar uygulamaya konulması aşamasında dikkate alınması gerekir.

6. RUSYA KIRGIZİSTAN VE TÜRKİYE’DE FAALİYET GÖSTEREN BİR ŞİRKETİN VERGİ PLANLAMASI ÖRNEĞİ

Vergi planlaması statik değil dinamik bir süreç olduğundan işletmenin kuruluş yerinin seçiminden üretim faaliyetlerine, satış politikalarına ve konjonktürel hareketlere kadar pek çok unsurun etkisi ile dikkate alınması gerekmektedir. Örneğin Üretim Tesisi kuracak İşletmenin merkezi Ankara’dır. Üretim tesisi kuracak işletme girdi maliyetlerini düşürmek için demir çelik fabrikası kurmak istemektedir. Vergileme, muafiyet, istisna gibi konularda araştırma yaparak kurmak istediğini tesisin karını maksimize etmek için hangi ülke karşılaştırılmasının yapılması gerekmektedir.

Tablo.1(Vergi Planlaması Örneği)

Ülke Adı Kurumlar Vergisi Katma Değer Vergisi Gümrük Muafiyeti
Türkiye(2013 Yılı)

%20

%18

Avrupa Birliği İle
Rusya(2013 Yılı)

%20

%18

Kırgızistan İle
Kırgızistan (2013 Yılı)

%10

%12+2

Rusya İle

Tablodaki oranlar birebir gerçektir.

Tablo 1’deki veriler ışığında Şirket üretim tesisi kuruluş yerini Kırgızistan’a kuracaktır. Böylece ürettiği malzemelerin satışından elde ettiği kardan %10 vergi ödeyecektir. Ödeyeceği vergi Türkiye ve Rusya’da ödeyeceği vergiden %10 daha az olacaktır. Aynı zamanda Kırgızistan ile Rusya arasında gümrük birliği antlaşması olduğu için Rusya’dan alacağı hammaddeler için ne KDV ne de gümrük vergisi ödeyecek sadece tedarik maliyetlerine katlanacaktır. Rusya ile Kırgızistan arasında var olan demiryolu hattı sayesinde taşıma maliyetleri de çok düşük seviyelerde olacaktır.

Bu üretim tesisi kurumlar vergisini Kırgızistan’da ödeyeceği için firma elde ettiği karı Türkiye’de değerlendirmek isterse, Kırgızistan ile Türkiye arasında var olan çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması gereğince ayrıca Türkiye’de hiçbir vergiye tabi olmayacak sadece paranın aktarılması sırasında bankacılık havale ve komisyon maliyetlerine katlanacaktır.

Elektrik, su, enerji, ısınma gibi temel girdilerin fiyatları da Türkiye ile kıyaslandığında çok düşük seviyelerde kalmaktadır. Bunun yanı sıra Kırgızistan içerisinden alacayı yardımcı ve işletme malzemesi girdilerine %12 KDV ve %2 Satış vergisi olmak üzere %14 vergi ödeyecektir. Yine bu oran hem Rusya hem de Türkiye uygulamalarına göre %4 düşük olmaktadır.

Kırgızistan’da işçilik üzerindeki sosyal güvenlik yükleri Kırgızistan uyruklu işçiler için Türkiye ile aynı iken yabancı uyruklu işçiler için sadece %3’lük bir ödeme söz konusudur. Bu mali yük açısından da Kırgızistan avantajlı gözükmektedir.

Kar üzerinden alınan geçici vergiyi üçer aylık dönemlerin sonunda elde edilen gelir üzerinden %1 olarak almaktadır. Türkiye’de şirketlerin ödeyecekleri kurum geçici vergi oranı ise %20’dir. Bu vergi türü açısından da Kırgızistan avantajlı görülmektedir.

Bu durumda,

1’nci Aşama: Veri Toplanması Aşaması

Bu aşamada firmanın yapacakları şunlardır:

  • Çok uluslu şirketin ana ülke, kardeş ülke ve üçüncü ülke faaliyetleri ile ilgili tüm vergi ve vergi dışı faktörlerin belirlenmesi, örneğimizde bunlar,
Ülke Adı Kurumlar Vergisi Katma Değer Vergisi Gümrük Muafiyeti
Türkiye (2013 Yılı)

%20

%18

Avrupa Birliği İle
Rusya   (2013 Yılı)

%20

%18

Kırgızistan İle
Kırgızistan (2013 Yılı)

%10

%12+2

Rusya İle

 

Kırgızistan ile Rusya arasında demir yolu hattı olması

Ana Ülke        :Türkiye

Kardeş Ülke   :Kırgızistan

Üçüncü Ülke  :Rusya

  • Ülkelerin yerel vergi mevzuatlarının, vergilendirme anlayışının, vergi kültürünün iyi öğrenilmesi, örneğimize göre,

Kırgızistan sade bir vergi mevzuatına sahiptir. Rusya ve Türkiye ise vergi sistemlerinin karışık olduğu bürokrasinin çok fazla olduğu ülkeler arasındadır.

  • İlgili ülkeler arası varsa çifte vergilendirmeyi önleme antlaşmalarının iyi analiz edilmesi,

Kırgızistan ile 01.07.1999 tarihinde imzalanmış ve 12.12.2001 tarih ve 24611 sayılı resmi gazetede yayınlanan çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması mevcuttur.

  • Ülkeler arası varsa gümrük birliği gibi diğer ekonomik, sosyal ve siyasi birlik ve ittifakların incelenmesi, örneğimizde,

Kırgızistan ile Rusya arasında Gümrük birliği 15 Mayıs 2011’den geçerlidir.

  • Ev sahibi ülke ve ana ülke işlemlerinin, var olan sözleşmelerin, ekonomik faaliyetlerin analiz edilmesi, örneğimizde,

Ev sahibi ülke Kırgızistan,

Ana ülke: Türkiye

İşlemler ise Kırgızistan’da üretim yapılması, Rusya’dan hammadde alınması, Karın Türkiye’ye transferidir.

  • Çok uluslu firmanın ilgili ülkelerde tek tek vergi yükümlülüğünün ve diğer masrafların hesaplanması, örneğe göre

Kırgızistan’da vergi yükü %10 kurumlar, %14 KDV, hammadde taşıma masrafları önemsiz seviyede

Rusya’da KDV ödemesi yok, gümrük vergisi ödemesi yok,

Türkiye’de kurumlar ve KDV ödemesi yok,

  • Çok uluslu firmanın faaliyet gösterdiği tüm ülkeler nedeniyle karşı karşıya bulunduğu toplam vergi yükünün hesaplanması, örneğimizde,

Toplam vergi yükü Kırgızistan’da %10

  • İşletmenin her bir ülkedeki temsilcilik, şube, iştirak gibi hukuki statülerinin ve yapabileceği işlemlerin sınırlarının tespit edilmesi, bunlar:

Merkez Türkiye’dir.

Şube Kırgızistan’da açılacaktır.

Temsilcilik ileride gerekirse Rusya’da açılabilir.

  1. 2.   Aşama: Uluslararası Vergi Planlama Alternatiflerinin Belirlenmesi
  • Çok uluslu firmanın hedef vergi yükünün tespiti, örneğimizde

Firma hiç vergi ödemek istememekte, mümkün olan en az vergi yükünü hedeflemektedir. Kırgızistan %10 ile birinci hedeftir.

  • Hedef vergi yüküne ulaşmak için gerekli yasal vergisel alternatiflerin belirlenmesi, örneğimizde,

Hedef vergi yüküne çifte vergilendirme anlaşması ve verginin düşük olması sebebiyle üretim tesisinin Kırgızistan’da şube olarak faaliyet göstermesi seçeneği belirlenmiştir. Alternatifler ise vergi cenneti ülkelerden Jersey, Man, Bermuda, Cayman, Bahamalar, Virjin adaları olabilir.

  • Belirlenen alternatiflere uygun vergisel planlamasının ortaya koyulması, örneğimizde,

Plan Kırgızistan’da şube açılması, hammaddenin Rusya’dan temini ve elde edilen karın Türkiye’ye aktarılması şeklinde özetlenebilir.

  • Ortaya konulan vergisel planlamasının uluslararası boyutlarının dikkatli ve ilgili her ülke mevzuatı açısından hem müşterek hem de ayrı ayrı analizlerinin gerçekleştirilmesi,

Planın alt detayları birebir hazırlanır. Örneğin hangi bankadan akreditif açtırılacağı Rusya’dan hangi hammadde alınacağı, tren ücretleri, malın paketlenmesi ve faturalandırılması ile ilgili tüm detaylar bu aşamada değerlendirilir.

  • Uygun ülkelerin belirlenmesi, vergi cennetleri, tercihli vergi sistemi uygulayan ülkelerin değerlendirilmesi, uluslararası zararlı vergi rekabeti uygulayan ülkelerin incelenmesi,

Örneğimizde, uygun üretim yeri Kırgızistan olarak belirlenmiştir.

  • Ülkelerin değerlendirilmesi sırasında vergisel avantajların, istisna ve muafiyetlerin dikkate alınması, vergi arbitrajı olanaklarının tespit edilmesi,

Örneğimizde zaten her vergi türünde en düşük vergi oranlarına sahip olan ülke seçildiğinden vergi arbitrajı yapmak mümkün değildir.

  • Uygun hukuksal işlem, uygulama ya da ilişki şekillerinin seçilerek, uluslararası vergi planlamasının aşamalarının adım adım ve yazılı bir şekilde hesaplamalarıyla, varsayımlarıyla ortaya konulması,

Artık planın somutlaştırıldığı aşamadayız. Yapılacak tüm işlemler maddeler halinde yazılarak plan taslağı ortaya çıkarılır.

  • Uluslararası vergi planlamasını güçleştiren vergi dışı faktörlerin incelenmesi, mümkünse bunları aşmak için gerekli tedbirlerin plana eklenmesi

Kırgızistan gümrüklerinde meydana gelecek yoğunluk ve vergisiz ham madde getirilmesi dolayısıyla yapılması gereken yazışmalar da incelenir. İyi bir gümrük müşaviri ile çalışma seçenekleri değerlendirilir.

  • Vergi ile ilgili kanun, yönetmelik, karar ve muktezaların ve varsa mevzuat değişikliklerinin her bir ülke açısından yasal olarak planın uygulanabilirliğinin kontrol edilmesi,

Örneğin geçici vergi uygulamasının Kırgızistan’da 01.01.2013 tarihinden itibaren her üç ayda bir ve brüt gelirin %1’i olarak alınması şeklindeki değişikliğinin planda yapabileceği olumsuz etkiler değerlendirilir.

  • Sonuçta ulaşılan olası tüm uluslararası vergi planlama alternatiflerinin belirlenerek listelenmesi,

Örneğimizde planın son aşamaya gelerek nihai taslağın yazılı bir şekilde hazırlanması şeklinde tanımlanabilir.

3.Aşama: Planın Değerlendirilmesi

Bu aşamada planın kabul edildiğini varsayalım. Revize edilmesi halinde birinci aşamaya dönülecektir. Planın kabul edilmemesi durumunda tüm çalışmalar değişik ülkelere göre yeniden yapılacaktır. Bu aşama da planla ilgili gerekçelerin, ulaşılacak sonuçların tekrar bir değerlendirilmesi yapıldığından hataların bulunması daha kolay olabilecektir.

4.Aşama Planın Geliştirilmesi

Örneğimizde üretim tesisinin kurularak bir dönem çalıştırılması sonucunda ortaya çıkacak olan sorun ve problemlere göre var olan planda değişiklikler yapıldığı aşamadır. Örneğin Ukrayna’da gümrük birliğine girmiş ve orada taşıma maliyetleri deniz yolu nedeniyle daha ucuz ise hammadde alımı bu ülkeye kaydırılabilir.

 

7. SONUÇ

Uluslararası vergi planlaması ülkemiz işletmelerinin yurtdışına açıldığı günümüzde maliye bilimi için değerlendirilmesi gereken önemli bir kavram haline gelmiştir. Ülkemizde bu konuya yönelik bilimsel çalışmaların çok az olması bu kavramının tanıtılmasına olan ihtiyacı doğurmuştur. Uluslararası vergi planlaması ülkemizin uluslararası alanda başarılı çalışmalara imza atan mükellefleri için sayılamayacak kadar çok fayda içeren bir kavram olmaktadır. Çok uluslu işletmeler için vergi yüklerini minimize edebilmek gerçekten yatırıma aktarılabilecek finansal fonların artması anlamına gelmektedir.

Uluslararası vergi planlaması kavramı ile kesinlikle yasa dışı bir işlem veya vergi cezasını gerektirecek haller mahal vermeyen bir kavramdır. Sadece yasal sınırlar içerisinde işletmelerin uluslararası faaliyetlerinin koordinasyonunu sağlayarak vergi yükünü azaltma çabalarını içerir. Uluslararası vergi planlaması tekniklerinin, vergi planlaması araçlarının, uluslararası vergi planlaması aşamalarının, uluslararası vergilendirme ilkelerinin en iyi şekilde tanıtılmasına ve öğretilmesine olan ihtiyaç giderek artmaktadır. Mükelleflerimiz çeşitli ülkelerde faaliyet gösterirken pek çok vergisel problemle karşılaşmakta bu problemlerin çözümünde gerekli teknik desteği alamamaktadırlar.

Uluslararası vergi planlaması kavramının uygulamaya yönelik boyutlarının üniversitelerimizde araştırma konusu olmasının yararlı olacağı açıktır. Ülkemiz mükelleflerine ciddi ekonomik, finansal faydalar sağlayabilecek bu kavramın üzerinde dikkatle durulması gerekmektedir.

YARARLANILAN KAYNAKLAR

AUFERMANN, E (1954); “Enfwicklungsphasen der Betriebwirtschaftlichen Steuerlehre”; Zeitschrift für Betriebwirtschaft, 271

BALKANLI, A. Osman (2002); “Küresel Ekonominin Belirleyici Faktörleri Üzerine”, Uludağ Üniversitesi İİBF Dergisi, Cilt: XXI, Sayı: 1, s. 14

BİRİNCİ, Nagihan(2009); “Uluslararası Vergi Planlamasının Analizi”;Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi, SBE, Trabzon

ÇAĞLAR, Nur (2008); “Denizli’de Faaliyet Gösteren İşletmeler Açısından Vergi Planlamasının Gerekliliğine Alternatif Bir Bakış”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi, SBE, Denizli

ÇAK, Murat (2007); “Uluslar arası Vergi Rekabeti, Transfer Fiyatlaması ve Vergilendirme”; Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, SBE, İstanbul

İBİŞ, Cemal(2004); “İşletmelerde Vergi Planlaması”, Mali Çözüm Dergisi, Sayı:68, Sf:72-79

OKTAR, Cholpan(2004); “İşletmelerde Vergi Planlaması ve Türkiye Örneği”; Filiz Kitabevi, İstanbul

ÖZER, M. Levent(2006); “Vergilendirmede Global Eğilimler ve Uluslararası Vergi Anlaşmaları”, Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, SBE, İstanbul

ROHATGI, Roy (2002); “Basic International Taxation”; Kluwer Law International, London

TUNCER, Selahattin (2008); “İşletme Vergiciliğinden Vergi Planlamasına”, Yaklaşım Dergisi, Ocak, Sayı: 181

 

 



[1]Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
selcukgulten

[2]Sakarya Üniversitesi Maliye Yüksek Lisans Öğrencisi
ramazancingor

Bir önceki yazımız olan SSK veya BAĞ-KUR’dan ne zaman emekli olabilirim? - 6 Eylül 2013 başlıklı makalemizde askerlik borçlanması, bağkur'dan ne zaman emekli olurum ve ssk ne zaman emekli olurum hakkında bilgiler verilmektedir.

SPONSOR REKLAMLAR

Mali Müşavirlere Özel Web Sitesi

BENZER HABERLER

Evdeki yabancı bakıcı başınıza iş açmasın!
Evdeki yabancı bakıcı başınıza iş açmasın!

Yaklaşık 1.5 ay önce Türkiye’de çalışan yabancılarla ilgili izin şartları değişti. Yabancı çalışma izni harçlarında ve cezalarda değişikliğe

Borçlanmalarla Emeklilikte Püf Noktaları
Borçlanmalarla Emeklilikte Püf Noktaları

Doğum borçlanması 5510 sayılı Kanunla 2008 yılından itibaren getirilen bir hak. Sadece sigortalılık başlangıcından sonraki sürelerin borçlanılması

10 işçiden 1’i sendikaya üye
10 işçiden 1’i sendikaya üye

1 Mayıs İşçi Bayramı geride kaldı fakat görüldü ki sendikalaşma oranları ülkemizde halen çok düşük. Türkiye örgütlülük konusunda ne

Yorum Yap

İsminiz
E-Posta Adresiniz
Yorumunuz


GENEL MUHASEBE

E-BÜLTEN ÜYELİK

E-posta Adresiniz:

NOT: E-postanıza gelen onay linkine tıklayınız. Onay linki gelen kutunuzda bulunmuyorsa, Gereksiz ya da Önemsiz klasörünü kontrol ediniz.

KÖŞE YAZARLARI

escort pendik kartal escort Jigolo Arayan Bayanlar pendik escort porno hikayeleri jigolo