Türkiye’deki Serbest Bölgeleri Geliştirme Modeli

Ana Sayfa » Ar-Ge » Türkiye’deki Serbest Bölgeleri Geliştirme Modeli
Paylaş
Tarih : 29 Mart 2013 - 9:33

TÜRKİYE’DEKİ SERBEST BÖLGELERİ GELİŞTİRME MODELİ

 

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ulusal ve uluslar arası Ar-Ge

Hibe Fonları Uygulayıcısı, YMM

 

GİRİŞ

 

Bizim tespitlerimize göre Türkiye’de halen faal 19 Serbest Bölgeden, üretim ve ihracat amaçlı yeterince yararlanılmamaktır. Bölgelerde faaliyet gösteren firmaların ürün ve süreç yenilikleri için yeterli Ar-Ge projeleri vermediklerini gözlemliyoruz. Bu bölgeleri canlandırmak için aşağıda bir geliştirme modeli sunulmakta olup, bu modelin sınanmasını da uygulamalarla doğrulamış bulunmaktayız.

 

Önce Serbest Bölgelerin mevcut durumlarını analiz etmek istiyoruz.

.

 SERBEST BÖLGELERİN MEVCUT DURUMU

 

Türkiye’de bulunan serbest bölgeler ile faaliyete geçiş yılları aşağıda verilmiştir:

1 Mersin 1987

2 Antalya 1987

3 Ege 1990

4 İstanbul Atatürk Havalimanı 1990

5 Trabzon 1992

6 İstanbul Deri ve Endüstri 1995

7 Mardin 1995

8 İzmir Menemen Deri 1998

9 Rize 1998

10 Samsun 1998

11 İstanbul Trakya 1998

12 Kayseri 1998

13 Avrupa 1999

14 Gaziantep 1999

15 Adana-Yumurtalık 1999

16 Bursa 2001

17 Denizli 2001

18 Kocaeli 2001

19 TÜBİTAK-Marmara Araştırma Merkezi 2002.

 

-2011 verilerine göre Türkiye’ deki serbest bölgelerin toplam ticaret hacmi 22.645.175 TL’ dir. Toplam istihdam 54.022’dir. Serbest bölge faaliyet ruhsatlarına göre dağılımları ise üretimde yerli 669 firma, yabancı 183 firma, toplamda 852 firma bulunmaktadır. Alım-Satım da yerli 1402 firma, yabancı 338 firma, toplamda 1740 firma bulunmaktadır. Diğer adı altındaki bölümde ise yerli 519 firma, 94 yabancı firma, toplamda ise 613 firma bulunmaktadır. Genel olarak yerli firmalar 2590, yabancı firmalar 615, toplamda ise 3205 firma faaliyet göstermektedir. Serbest bölgelerin sektörel ticaret hacimleri ise şöyle sıralanmaktadır:

 

» Genel olarak toplam tarım ürünlerinin ticaret hacmi 1.504.624 TL’ dir. Bölümlere ayrıldığında ise bitkisel ürünler 1.394.227 TL, hayvansal ürünler 85.179 TL, su ürünleri 3.705 TL ve orman ürünleri 21.513 TL’ lik ticaret hacmine sahiptir,

 

» Madencilik ve Taşocaklığı sektörü 49.829 TL’ lik ticaret hacmine sahiptir.

 

» Genel olarak sanayi sektörünün toplam ticaret hacmi 21.091.722 TL’ dir. Bölümlere ayrıldığında ise, işlenmiş tarım ürünleri 1.307.611 TL, işlenmiş petrol ürünleri 38.445 TL ve sanayi ürünleri 19.745.665 TL’ lik ticaret hacmine sahiptir(Kaynak: Seçil FETTAHLIOĞLU-Selçuk Ferit DERELİ, Türkiye’de Serbest Bölgeler ve Kuruluş Yeri Alternatifi olarak Kahramanmaraş ilinin potansiyeli).

 

SERBEST BÖLGELERİN AVANTAJLARI

 

Avrupa Serbest Bölgesinin web sitesinde; Serbest Bölgelerde faaliyet gösteren üretime yönelik firmaların, yurt içindeki firmalara göre avantajları aşağıdaki gibi sıralanmıştır:

 

MALİ AVANTAJLAR;

·         %100 Vergi Muafiyeti:

 

Serbest Bölgelerde  faaliyet gösteren yerli ve yabancı işletmeler üretim faaliyetlerinden doğan kazançları üzerinden %100 kurumlar vergisi veya gelir vergisinden muaf tutulmuşlardır.

·         Gümrük vergisi KKDF muafiyeti:

Serbest Bölgelerde  faaliyet gösteren firmalar KDV, gümrük vergisi ve %6 KKDF gibi gümrükle ilgili vergi ve gerekliliklerden muaf tutulmuşlardır.

 

·         Muhtasar Muâfiyeti:

 

Ürettiği ürünlerin en az %85’ini Türkiye harici ülkelere satan üretim ruhsatı sahibi firmalar çalışanları için ödedikleri maaşları üzerindeki gelir vergisinden %100 muaftırlar.

 

·         Serbest kâr transferi:

 

Yabancı veya yerli tüm serbest bölge kullanıcıları, bölgede elde ettikleri kârlarının Türkiye’ye ve/veya yurtdışına izne tabii olmadan transferini yapabilirler.

TİCARİ AVANTAJLAR;

  • Türkiye’den Serbest Bölgeye yapılan satışlar ihracat sayıldığından, kullanıcılar Türkiye’den ihraç fiyatıyla KDV’siz mal alabilme şansına sahiptir.
  • Serbest Bölgelerde  üretilen veya satın alınan, kısmen durumu değiştirilen hammadde, yarı mamül ve sanayi mallarının Türkiye’ye, yabancı ülkelere veya diğer serbest bölgelere satılmasında herhangi bir sınırlama yoktur. Nihai tüketim ürünlerinin çoğunluğunun Türkiye harici ülkelere satışı esastır.

 

  • Serbest Bölgelerde  üretilen ürünler AB ülkelerinde serbest dolaşım statüsü taşımaktadır.

 

  • Serbest Bölgeler’de zaman sınırlaması olmaksızın mal stoku yapılabilir. Bu malların partiler halinde yurtiçine veya yurtdışına satışı yapılabilir.

 

  • Transit halinde olan mallar ‘Serbest Bölge Genel Müdürlüğü’nden izin alınarak bölgeye girmeden diğer ülkelere sevk edilebilir. Barter yolu ile ticaret yapılabilir. Satılamayan veya defolu mallar, mal henüz T.C. gümrük sınırları içine girmediğinden, kolaylıkla mahrecine iade edilebilir.

YATIRIM AVANTAJLARI ;

·         Hazır ve kaliteli altyapı:

 

ASB’de her türlü altyapı (elektrik, su, kanalizasyon, arıtma, yol,telefon) hazır durumdadır. ASB firmaları altyapı hizmetlerini vergisiz ve sanayi tarifesinden alırlar.

·         Yabancı sermayeye eşit imkanlar:

 

Yabancı sermayenin aradığı siyasi istikrarsızlıktan korunma, enflasyondan korunma gibi koşullar serbest bölgede sağlanmıştır. Serbest Bölgelerde  faaliyet gösteren firmalar yüzde yüz yerli firmalar olabilecekleri gibi, aynı oranda yabancı firmalar da olabilir.

·         Mülkiyet hakkı:

 

ASB’de yerli ve yabancı yatırımcılar arazi ve/veya kapalı işyeri satın alabilirler. Herhangi bir sebepten dolayı kullanmadıkları alanları başka kullanıcılara satabilirler. ASB’de tapu harcı yoktur.

·         Basitleştirilmiş işlemler:

 

Serbest Bölgeler’de yatırım formaliteleri asgari düzeydedir. Kullanıcı firmalar doğal olarak yatırım teşviği, dahilde/hariçte işleme izin belgelerinin sağladığı avantajlara sahiptirler ve bu avantajlardan Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne tam üyelik tarihine kadar faydalanırlar. Faaliyet ruhsatı almak sadece temel bilgileri ihtiva eden bir dosya sunulması şeklinde olup çok basittir.

·         Yüksek ve kaliteli işgücü potansiyeli:

 

Trakya Türkiye’nin en yoğun sanayileştiği bölgedir. Bu bakımdan yörede endüstri kültürü olan bir toplum oluşmuştur. 15 km. yakınındaki Çorlu, Çerkezköy ve Saray ilçeleri yoğun nüfusu nedeni ile yüksek istihdam potansiyeli sunmaktadır.

·         2. El makine ithalinde serbestlik:

 

Serbest Bölgelerde yatırım yapacak olan firmalar vergisiz, hiçbir izne tabii olmadan yurtdışından 2. el, kullanılmış makine getirebilirler

 

 

SERBEST BÖLGELERİN TEMEL SORUNU

 

-Bizce serbest bölgedeki üretici konumundaki sanayi ve yazılım şirketlerinin en büyük ihtiyacı küresel rekabetle mücadele etmeleri için sürekli ürün ve  süreç yenilikleri yapmaları gerektiğidir.Yukarıdaki teşviklerde de görüldüğü gibi, halen serbest bölgelerde var olan teşvikler mali teşviklerdir.

 

-Oysa firmaların  ürün ve süreç yenilikleri için ar-ge projeleri yapıp, geri ödemesiz hibe fonlarına ihtiyaçları olduklarını düşünmekteyiz.

 

-Yurt içindeki sanayi ve yazılım firmaları ürün ve süreç yenilikleri ve ticarileşmesi için TÜBİTAK, KOSGEB’in Ar-Ge proje desteğinden yararlanmaktadırlar. Uluslar arası fonlama için Eureka, Eurostars ve AVRUPA BİRLİĞİ 7.ÇERÇEVE PROGRAMLARI’ndan Ar-Ge projelerine katılarak, geri ödemesiz hibeler sağlamaktadırlar.

 

-3218 Sayılı Serbest Bölgeler Kanunu “muafiyetler teşvikler” başlıklı 6. maddesi Serbest Bölgelerdeki firmalara da aynı Ar-Ge teşviklerini sunmaktadır:

 

Muafiyet ve Teşvikler

 

Madde 6- (Değişik: Kanun No: 5084; 06.02.2004 tarih ve 25365 sayılı Resmi Gazete)

 

Serbest bölgeler gümrük bölgesi dışında sayılır.

 

Bu bölgelerde gümrük ve kambiyo mükellefiyetine dair mevzuat hükümleri uygulanmaz.

 

Kullanıcıların tutmak zorunda oldukları defterler ile düzenleyecekleri belgelere ilişkin olarak, 4.1.1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun hükümlerine bağımlı olmaksızın düzenleme yapmaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.

 

İşleticiler ve kullanıcılar yatırım ve üretim safhalarında Bakanlar Kurulu’nca belirlenecek vergi dışı teşviklerden yararlandırılabilir.”

 

-Son fıkrada yurt içinde uygulanan teşviklerden serbest bölgelerdeki firmaların da  yararlanabileceği belirtilmektedir. Bu maddeden hareketle serbest bölgelerdeki firmaların ürün ve süreç yenilikleri için fon bulmalarına ilişkin aşağıdaki  entegrasyon modelini geliştirerek, öngörülerinin   doğruluğunu uygulamada görmüş bulunmaktayız.

 

TEMEL SORUNA ÇÖZÜM MODELİ

 

1.TÜBİTAK –EUREKA VE EUROSTARS PROJELERİ UYGULAMASI

 

-TÜBİTAK’ın 1507 – KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı, 1501 – Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı ve EUREKA ve EUROSTARS’ın desteklendiği 1509 – Uluslararası Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programına  Limited ve Anonim Şirketler, bireysel ya da da ortaklı Ar-Ge projeleri sunmalıdır. Burada KOBİ’ler % 75’e kadar,Büyük firmalar % 60’a kadar proje harcama ve giderleri için hibe alabilmektedir.

 

-EUREKA ve EUROSTARS Programları hakkında kısa bir bilgi verirsek:

 

EUREKA, pazar odaklı, kısa sürede ticarileşebilecek ürün ve süreçlerin geliştirilmesine yönelik, ağırlığını AB ülkelerinin oluşturduğu 40 ülkeden en az iki ortaklı projelerin desteklendiği uluslararası Ar-Ge destek programıdır. Programda uluslararası işbirlikleri oluşturulurken, projeler ulusal kaynaklarla desteklenmektedir. Bu kapsamda Türkiye’de EUREKA Programının yürütülmesinden TÜBİTAK sorumludur. TÜBİTAK, EUREKA programına sunulan projeleri TEYDEB 1509 programıyla desteklemektedir. EUREKA projelerine katılan büyük ölçekli firmaların projelerine %60 oranında, KOBİ’lere ise %75 oranında hibe destek sağlanmaktadır. Temmuz 2012-Haziran 2013 tarihleri arasındaki EUREKA Dönem Başkanlığını Türkiye Üstlenmiştir.

 

EUROSTARS Programı; Avrupa Komisyonu ve EUROSTARS üye ülkelerin Avrupa’daki KOBİ’lerin rekabetçiliğinin arttırılması için başlattıkları KOBİ’lere özel, hızlı ve etkin bir destek programıdır. EUROSTARS herhangi bir teknoloji alanı ve sektör ayrımı yapmaksızın Ar-Ge odaklı faaliyetler yürüten KOBİ’lerin projelerinin desteklenmesini amaçlamaktadır. Avrupa Birliği KOBİ tanımına uygun işletmeler ana ortak (proje koordinatörü) olarak EUROSTARS projesi başlatabilirler. Fakat bu tanıma uygun olmayan işletmeler ve büyük firmalar, gerekirse üniversite veya araştırma kuruluşlarını da yanlarına alarak EUROSTARS projelerinde ortak olarak yer alabilmektedir. EUROSTARS projeleri TÜBİTAK’ın “Uluslararası Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı” kapsamında desteklenmektedir. EUROSTARS projelerine katılan büyük ölçekli firmaların projelerine %60 oranında, KOBİ’lere ise %75 oranında hibe destek sağlanmaktadır. EUROSTARS Programı proje başvurularına sürekli açık değildir. Genellikle yılda 2 kere çağrı açılmakta ve son başvuru tarihinden önce projelerin EUROSTARS ofisine internet üzerinden sunulması gerekmektedir(Kaynak: TÜBİTAK)

 

-Serbest Bölgelerdeki  Ar-Ge projelerine örnekler vermek istersek:

 

-Bir yazılım programı veya sistemi geliştirmek için gerekli olan teknolojinin geliştirilmesi ve uygulanması kapsamında,  örneğin Baz istasyonlarında takip yazılımın geliştirilmesine yönelik bir Ar-Ge projesi kapsamında projenin gerçekleştirilmesi için gerekli olan yazılım geliştirme (compiler) lisansları, server, mobil uygulamalar için akıllı telefonlar gibi ekipman ile personel desteği için TÜBİTAK’a başvurulması.

 

-Bio Medikal’den bir pilot tesis ar-ge projesi örneği:  Peloid Çamurdan sivilcelerin giderilmesine yönelik ürünün elde edilmesi için, pilot ölçekte kurutma fırını, UV Dezenfektasyon, mixer,  formulasyon çalışmalarında kullanılacak laboratuar ekipmanları(İletkenlik ölçer, ultrasonik su banyosu, hassas terazi)  bu kapsamda desteklerden yararlanılır.

 

-Ar-Ge projesinin gerçekleşmesi için proje bütçesinin % 25’ine kadar daha sonra mahsup edilmek üzere ön ödeme alınır. Proje gerçekleşmesi ile birlikte KOBİ’lerde % 75’e kadar, diğer projelerde %40-60 arası hibe alınır.

 

-Projenin tamamlandığına dair yazının TÜBİTAK’ dan alınarak 1 yıl içinde KOSGEB’ e başvurulması gerekmektedir.

 

2. SERBEST BÖLGEDEKİ FİRMA KOBİ İSE KOSGEB ENDÜSTRİYEL UYGULAMA PROGRAMINA GEÇİLMESİ UYGULAMASI

 

-Firmanız KOBİ ise, TÜBİTAK ar-ge projesi çıktısının üretimi için gerekli olan standart ve Ar-Ge unsuru taşımayıp ancak ticarileştirilmesini sağlayan alet-teçhizat ve yazılımlar gibi sabit kıymetlerin temini için, KOSGEB’in Endüstriyel Uygulama programına başvurulur. Yukarıdaki örneğimizle bağlantılı olarak;

 

-Baz İstasyonu Projesinin ticarileşmesi için KOSGEB’den Data Center ile ihtiyaç olan müşteriler sunumun sağlanması için, gerekli olan Server, Güç Kaynağı, Lan Switch, Yedekleme üniteleri ve bu Data Center işletilmesi için monitoring, firewall yazılımların desteklenmesinin talep edilmesi.

 

-Peloid çamurun ticarileşmesi için gerekli olan paketleme ve ambalajlama makineleri ile ambalaj malzemelerinin talep edilmesi.

 

-KOBİ ‘lerin bir defaya mahsus olmak üzere maksimum 18 ay süre ile yararlanacağı destekler aşağıdadır:

 

– %75 hibeli makine, teçhizat ve yazılımda maksimum 150.000 TL.’lik hibe (fatura değeri

300.000 TL veya 200.000 TL nin %75 i 150.000 TL)

 

-%75 hibeli net ücretin %75 oranı ile 100.000 TL lik personel hibesi

 

-%75 destek oranlı 200.000 TL lik 2 yılı ödemesiz faizsiz makina, teçhizat yazılım alımında, geri ödemeli kredi.

 

 

SONUÇ

 

Yukarıdaki analizlerden anlaşılacağı üzere Türkiye’deki serbest bölgelerde faaliyet gösteren firmalar ürün ve süreç yenilikleri için ar-ge projeleri yaparak, ulusal ve uluslar arası hibe fonları sağlayabilmektedir. Bu fonlarla sanayi ve yazılım şirketlerinin küresel alanda rekabet güçleri artacak,bize göre de serbest bölgelere birçok yerli ve yabancı üretici ve ihracatçı firma gelecektir.

Bir önceki yazımız olan Azınlık hissesi sahiplerinin yönetim kurulunda temsil edilmesi zorunlu mudur? - 29 Mart 2013 başlıklı makalemizde azınlık hissesi, azınlık hissesi sahipleri ve yeni ttk hakkında bilgiler verilmektedir.

SPONSOR REKLAMLAR

Mali Müşavirlere Özel Web Sitesi

BENZER HABERLER

Evdeki yabancı bakıcı başınıza iş açmasın!
Evdeki yabancı bakıcı başınıza iş açmasın!

Yaklaşık 1.5 ay önce Türkiye’de çalışan yabancılarla ilgili izin şartları değişti. Yabancı çalışma izni harçlarında ve cezalarda değişikliğe

Borçlanmalarla Emeklilikte Püf Noktaları
Borçlanmalarla Emeklilikte Püf Noktaları

Doğum borçlanması 5510 sayılı Kanunla 2008 yılından itibaren getirilen bir hak. Sadece sigortalılık başlangıcından sonraki sürelerin borçlanılması

10 işçiden 1’i sendikaya üye
10 işçiden 1’i sendikaya üye

1 Mayıs İşçi Bayramı geride kaldı fakat görüldü ki sendikalaşma oranları ülkemizde halen çok düşük. Türkiye örgütlülük konusunda ne

Yorum Yap

İsminiz
E-Posta Adresiniz
Yorumunuz


GENEL MUHASEBE

E-BÜLTEN ÜYELİK

E-posta Adresiniz:

NOT: E-postanıza gelen onay linkine tıklayınız. Onay linki gelen kutunuzda bulunmuyorsa, Gereksiz ya da Önemsiz klasörünü kontrol ediniz.

KÖŞE YAZARLARI

escort pendik kartal escort Jigolo Arayan Bayanlar pendik escort porno hikayeleri jigolo