Kazakistan Muhasebe Uygulamaları ile Türkiye Muhasebe Uygulamalarının Karşılaştırılması

Ana Sayfa » Genel Muhasebe » Kazakistan Muhasebe Uygulamaları ile Türkiye Muhasebe Uygulamalarının Karşılaştırılması
Paylaş
Tarih : 16 Eylül 2013 - 9:13

KAZAKİSTAN MUHASEBE UYGULAMALARI İLE TÜRKİYE MUHASEBE UYGULAMALARININ  KARŞILAŞTIRILMASI

 

1.Giriş

 

Türkiye bağımsız devletler topluğu ülkelerine yatırım yapan bu ülkelerde faaliyet gösteren önemli bir ülke haline gelmiş bulunmaktadır. Bu ülkelerle aramızda bulunan tarihsel, kültürel bağlar hem bizi bu ülkelere yatırım yapmaya itmekte hem de bu ülkelerle aramızda bir takım iktisadi, sosyal, siyasi yakınlaşmalar doğmasına neden olmaktadır. Ülkemizin şirketleri, iş adamları bu ülkelere gittiklerinde bir takım vergisel ve muhasebesel sıkıntılarla karşı karşıya kalmaktadırlar. Her ne kadar bu ülkelere yakınız diyebilsek bile, bağımsız devletler topluluğu ülkelerinin sosyalist rejimden liberal ekonomiye geçiş süreçlerinin henüz tamamlayamamış olmaları, farklı hukuksal düzenlemelere sahip bulunmaları gibi nedenlerle muhasebesel ve vergisel rejimlerinin bizim ülkemizin uygulamalarından çok farklı olduğunu gözlemlemekteyiz. Üstelik bu ülkelerin vergisel ve muhasebesel düzenlemeleri hakkında ülkemizdeki yayınların yok denecek kadar az olması da ayrı bir sıkıntı daha ortaya çıkarmaktadır. Bu ülkelerde var olan yerel muhasebecilerin hizmetlerinden yararlanılması suretiyle geçici bir şekilde çözümlenmiş olan bu problemler bu çalışma sayesinde bir ölçüde de olsa aşılabilecektir.

 

Kazakistan muhasebe uygulamalarının Türkiye muhasebe uygulamaları ile karşılaştırmalı olarak verilmesi ile ülkemiz muhasebecilerinin kolayca Kazakistan sisteminin tanıma ve çözme olanağına sahip olacağını düşünmekteyim. Ayrıca Türkiye uygulamaları ile farklı ülkelerin muhasebe rejimlerinin karşılaştırılmasının ülkemiz uygulamalarında var olan eksiklikleri giderebileceği, en azından kendi sistemimiz üzerinde bizi düşünmeye iteceği kanaatindeyim. Muhasebe eğitimimizde sadece kendi ülkemizin muhasebe sistemini anlatma gibi tek taraflı bir yöntem belirlemenin yerine farklı ülkelerin muhasebe sistemlerini de anlatmanın öğrencilere, muhasebe ilke ve kurallarını yorumlamakta  daha geniş bakış açısı vereceğini inanmaktayım. Bu sebeplerle farklı ülkelerin muhasebe sistemlerini anlatan yapıtların Türkiye’de çoğalmasına gerek vardır. Burada da elbette önce yakın çevremizde yer alan veya yüksek etkileşim içerisinde bulunduğumuz ülkelerin tercih edilmesi anlaşılabilir olacaktır.

 

Ülkelerin sahip oldukları muhasebe rejimlerinin oluşumunda çok farklı etkenlerin olabileceğini unutmamak gerekir. Hiçbir ülkenin muhasebe sisteminin bir diğerine göre mutlak üstün olduğunu da iddia etmiyoruz. Her ülkenin muhasebe rejiminin bir diğerine göre üstünlüğü veya eksikliği bulunabilir. Karşılaştırmalar yapmaktaki amaç farklılıkları ortaya koyabilme çabasıdır.

 

Çalışmamızda öncelikle Kazakistan muhasebe uygulamaları üzerinde durulmuş önce Kazakistan muhasebe sistemi tanıtılmak istenmiştir.

 

S.S.C.B.’nin dağılmasıyla bağımsızlığını kazanan ülkelerden birisi olan Kazakistan serbest piyasa ekonomisine geçiş aşamasındadır. Hukuksal, siyasal, ekonomik yapılarını yeni sisteme entegre etmeye çalışan Kazakistan’ın muhasebe uygulamalarını değiştirmemesi düşünülemezdi. Bu çalışmanın temel konusunu Kazakistan’ın muhasebe sisteminin analiz edilmesi oluşturmaktadır. Bu tip çalışmaların azlığı muhasebe mesleğiyle ilgili olan kişilerin bağımsız devletler topluluğu ile ilgili işlemlerin takip edilmesinde bilgisel sıkıntılarla karşı karşıya olmaları sonucunu doğurmaktadır. Bu ülkelerle var olan yakın tarihsel ilişkiler ekonomik olarak da özellikle de inşaat sektörü yatırımlarıyla birlikte daha da gelişmektedir.

2.Kazakistan Hesap Planı

 

Kazakistan genel hesap planı aynen aşağıda verilmiş olup Türkiye’de uygulanan Tekdüzen genel hesap planı ile karşılaştırılması daha sonra yapılacaktır:

 

GENEL HESAP PLANI

 

I-DURAN VARLIKLAR      

10 Maddi Olmayan Duran Varlıklar

            101 Lisanslar

102 Paket Programlar

103 Patent

104 Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri

105 Şerefiye

106 Diğer Maddi Olmayan Varlıklar

11 Maddi Olmayan Duran Varlıklar Amortismanı

            111 Lisanslar Amortismanı

112 Paket Programlar Amortismanı

113 Patentler Amortismanı

114 Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri Amortismanı

115 Şerefiye Amortismanı

116 Diğer Maddi Olmayan Varlıklar Amortismanı

12 Maddi Duran Varlıklar

                        121 Arazi ve Arsalar

122 Binalar

123 Tesis Makine ve Cihazlar

124 Taşıtlar

125 Diğer Maddi Duran Varlıklar

126 Yapılmakta Olan Yatırımlar

13 Maddi Duran Varlıklar Amortismanı

                        131 Arazi ve Arsalar Amortismanı

132 Binalar Amortismanı

133 Tesis Makine ve Cihazlar Amortismanı

134 Taşıtlar Amortismanı

135 Diğer Maddi Duran Varlıklar Amortismanı

136 Yapılmakta Olan Yatırımlar Amortismanı

            14 Mali Duran Varlıklar

                        141 Bağlı Menkul Kıymetler

142 İştirakler

143 Bağlı Ortaklıklar

144 Diğer Mali Duran Varlıklar

II –STOKLAR

20 İlk Madde ve Malzeme

                        201 Hammadde ve Malzeme

202 Yarı Mamul Parçalar

203 Yakıt

204 Ambalaj Malzemesi

205 Yedek Parçalar

206 Diğer Malzemeler

207 Dönüşüme Giden Malzemeler

208 İnşaat Malzemeleri

21 Yarı Mamuller veya Üretim

                        211 Esas Üretim Gider Yeri

212 Üretilen Yarı Mamul

213 Yardımcı Üretim Yeri

214 Tamamlanmayan Diğer Mamuller
III- ALACAKLAR VE DİĞER AKTİFLER

            30 Ticari Alacaklar

                        301 Alıcılar

302 Alacak Senetleri

303 Diğer Ticari Alacaklar

31 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı

                        311 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı

32 Bağlı Kuruluşlardan Alacaklar

                        321 Bağlı Menkul Kıymetlerden Alacaklar

322 İştiraklerden Alacaklar

323 Bağlı Ortaklıklardan Alacaklar

33 Diğer Alacaklar

                        331 İndirilecek KDV

332 Faiz Gelirleri Tahakkukları

333 Personelden Alacaklar

334 Diğer Çeşitli Alacaklar

34 Gelecek Dönemlere Ait Giderler

                        341 Gelecek Dönemlere Ait Sigorta Gideri

342 Gelecek Dönemlere Ait Kiralar

343 Gelecek Dönemlere Ait Diğer Giderler

35 Verilen Avanslar

                        351 Verilen Sipariş Avansları

352 Taşeronlara Verilen Avanslar

 

IV-PARASAL VARLIKLAR

            40 Menkul Kıymetler

                        401 Hisse Senetleri

402 Tahviller

403 Diğer Menkul Kıymetler

41 Yoldaki Paralar

                        411 Yoldaki Paralar

42 Banka Özel Hesapları

                        421 Akreditifler

422 Çekler

423 Banka Özel Hesapları

424 Diğer Hazır Değerler

43 Döviz Hesapları

                        431 Yurt İçi Bankalar

432 Yurt Dışı Bankalar

44 Bankalar

                        441 Bankalar

45 Kasa

                        451 Ulusal Para

452 Yabancı Para
V- ÖZKAYNAKLAR

            50 Sermaye

                        501 Adi Senetler

502 İmtiyazlı Senetler

503 Hisse ve Paylar

51 Ödenmemiş Sermaye

                        511 Ödenmemiş Sermaye

52 İptal Edilen Sermaye

                        521 İptal Edilen Sermaye

53 Hisse Senetleri İhraç Primleri

                        531 Hisse Senetleri İhraç Primleri

54 Sermaye Yedekleri

                        541 Maddi Duran Varlık Yeniden Değerleme Artışları

542 Mali Duran Varlık Yeniden Değerleme Artışları

543 Diğer Sermaye Yedekleri

55 Kar Yedekleri

                        551 Yasal Yedekler

552 Diğer Kar Yedekleri

56 Dağıtılmayan Karlar

                        561 Dağıtılmayan Faaliyet Yılı Kar veya Zararları

562 Dağıtılmayan Önceki Yıl Kar veya Zararları

57 Dönem Net Karı veya Zararı

                        571 Dönem Net Karı veya Zararı


VI- YABANCI KAYNAKLAR

            60 Krediler

                        601 Banka Kredileri

602 Banka Dışı Kuruluşlar Kredisi

603 Diğer Krediler

61 Gelecek Dönemlere Ait Gelirler

                        611 Gelecek Dönemlere Ait Gelirler

62 Temettü Borçları

                        621 Adi Senetler Borç ve Faizleri

622 İmtiyazlı Senetler Borç ve Faizleri

63 Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler

                        631 Ödenecek Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülükler

632 Ertelenmiş Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülükler

633 Hesaplanan KDV

634 Ödenecek Diğer Yükümlülükler

64 Bağlı Kuruluşlara Borçlar

                        641 Bağlı Menkul Kıymetlere Borçlar

642 İştiraklere Borçlar

643 Bağlı Ortaklara Borçlar

65 Borç ve Gider Karşılıkları

                        651 Sigorta Karşılıkları

652 Kıdem Tazminatı Karşılıkları

653 Sosyal Sigorta ve Emeklilik Karşılıkları

654 Trafik Fonu Karşılıkları,

655 Diğer Borç ve Gider Karşılıkları

66 Alınan Avanslar

                        661 Alınan Sipariş Avansları

662 Alınan Diğer Avanslar

67 Satıcılara Borçlar

                        671 Satıcılara Borçlar

68 Diğer Borçlar

                        681 İşçilere Borçlar

682 Memurlara Borçlar

683 Kira Borçları

684 Faiz Gider Tahakkukları

685 Yıllık İzin Ücreti Tahakkukları

686 Diğer Gider Tahakkukları

687 Diğer Borçlar

 

VII- GELİRLER

            70 Faaliyet Gelirleri

                        701 Mamul ve Hizmet Satışları

702 Ticari Mal Satışı

703 İnşaat Montaj Jeoloji ve Araştırma Geliştirme Gelirleri

704 Nakliyat Gelirleri

705 Kira Gelirleri

706 Haberleşme Gelirleri

707 Sigorta Gelirleri

708 Yatırım Gelirleri

709 Diğer Faaliyet Gelirleri

71 İade ve İndirimler

                        711 Satıştan İadeler

712 Satış Iskontosu

713 Fiyat Iskontosu

72 Faaliyet Dışı Gelirler

                        721 Maddi Olmayan Duran Varlık Satış Karları

722 Duran Varlık Satış Karları

723 Menkul Kıymet Satış Karları

724 Faiz Gelirleri

            725 Kambiyo Karları

726 Kamu Para Yardımları

727 Diğer Faaliyet Dışı Gelirler

 

VIII-GİDERLER

            80 Satılan Mallar Maliyeti

                        801 Satılan Mamul ve Hizmet Maliyeti

802 Satılan Ticari Mallar Maliyeti

803 İnşaat, Montaj, Jeoloji ve Araştırma Geliştirme Giderleri

804 Nakliyat Giderleri

805 Kira Giderleri

806 Haberleşme Giderleri

807 Sigorta Giderleri

808 Diğer Giderler

81 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri

                        811 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri

82 Genel Yönetim Giderleri

                        821 Genel Yönetim Giderleri

83 Faiz Giderleri

                        831 Faiz Giderleri

84 Faaliyet Dışı Giderler

                        841 Maddi Olmayan Duran Varlıklar Satış Zararları

842 Duran Varlık Satış Zararları

843 Menkul Kıymet Satış Zararları

844 Kambiyo Zararları

845 Diğer Faaliyet Dışı Giderler

85 Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları

                        851 Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları

86 Olağan Dışı  Kar veya Zararları

                        861 Tazminatla Karşılanmayan Doğal Afet Zararları

862 Doğal Afet Kar veya Zararları

863 Devir İşlem Kar veya Zararları

864 Diğer Çeşitli Olağan Dışı  Gelir veya Zararları

87 Bağlı Kuruluşlardan Olağan Kar veya Zararlar

                        871 Bağlı Kuruluşlardan Olağan Kar veya Zararlar

 

IX-GENEL ÜRETİM GİDERLERİ

            90 Esas Üretim Giderleri

                        900 Esas Üretim Gider Yeri

901 Malzeme Giderleri

902 İşçilikle İlgili İşveren Giderleri

903 İşveren Kesintileri

904 Amortisman ve Tükenme Payları

905 Diğer Esas Üretim Giderleri

91 Kendi Üretim Yarı Mamulleri

                        910 Kendi Üretim Yarı Mamulleri

92 Yardımcı Üretim Giderleri

                        920 Yardımcı Üretim Gider Yeri

921 Malzeme Giderleri

922 İşçilikle İlgili İşveren Giderleri

923 İşveren Kesintileri

924 Amortisman ve Tükenme Payları

925 Diğer Yardımcı Üretim Giderleri

93 İdari Giderler

                        930 İdare Yeri

931 Malzeme Giderleri

932 İşçilikle İlgili İşveren Giderleri

933 İşveren Kesintileri

934 Amortisman ve Tükenme Payları

935 Diğer İdari Giderler

94 Hizmet Giderleri

                        940 Hizmet Giderleri

95 Kusurlu ve Bozuk Üretim Giderleri

                        950 Kusurlu ve Bozuk Üretim Giderleri

951 Malzeme Giderleri

952 İşçilikle İlgili İşveren Giderleri

953 İşveren Kesintileri

954 Amortisman ve Tükenme Payları

955 Diğer Kusurlu ve Bozuk Üretim Giderleri

 

X- NAZIM HESAPLAR

            001 Kiralanan Maddi Duran Varlıklar

002 Emanete Alınan Stoklar

003 İşlemek İçin Alınan Malzemeler

004 Konsinyasyon Edilmek İçin Alınan Malzemeler

005 Montaj Edilecek Teçhizatlar

006 Sıkı Hesap Verilen Formlar

007 Ödeme Kabiliyetlerini Yitiren Alacakları Zarar Kaydetmek

008 Alınan Taahhüt ve Ödemeler Teminatı

009 Verilen Taahhüt ve Ödemeler Teminatı

014 Konut Fonu Yıpranma Payı

015 Dış Konfor Nesneleri ve Benzer Nesnelerin Yıpranma Payı

 

3. Kazakistan Muhasebe Sisteminde Yer Alan Hesap Sınıfları İle Türkiye Muhasebe Uygulamalarındaki Hesap Sınıflarının Karşılaştırılması

 

Türkiye’de uygulanan hesap sınıfları ile Kazakistan’da uygulanan hesap sınıfları aşağıda karşılaştırılmak amacıyla birlikte verilmiştir. Kazakistan’da;

 

I-         Duran Varlıklar

II-        Stoklar

III-      Alacaklar ve Diğer Aktifler

IV-      Parasal Varlıklar

V-        Özkaynaklar

VI-      Yabancı Kaynaklar

VII-     Gelirler

VIII-   Giderler

IX-             Genel Üretim Giderleri

X-                Nazım Hesaplar

 

Türkiye’de;

 

I-         Dönen Varlıklar

II-        Duran Varlıklar

III-      Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

IV-      Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar

V-        Özkaynaklar

VI-      Gelir Tablosu (Sonuç) Hesapları

VII-     Maliyet Hesapları

VIII-   Boş

IX-      Nazım Hesaplar

 

Hesap sınıflarının incelenmesinden hemen anlaşılabilecek olan bir husus, Türkiye’deki sistemin vade, likidite, ekzibilite gibi kriterler baz alınarak oluşturulmuş olmasına karşın Kazakistan’daki sistemde böyle bir kriter mevcut değildir. Kazakistan hesap sınıflarının oluşumunda önem dereceleri dikkate alınmıştır. Türk muhasebe sisteminde dokuz adet hesap sınıfı yer alırken Kazakistan uygulamalarında on adet hesap sınıfı kullanılmıştır. Türkiye uygulamalarından farklı olarak stoklar, alacaklar, parasal varlıklar tek bir hesap sınıfında gösterilmek yerine ayrı ayrı hesap sınıfları oluşturularak raporlanması seçeneği tercih edilmiştir. Bir diğer fark ise yabancı kaynakların sınıflandırılmasında Kazakistan muhasebe sistemi kısa ve uzun vadeli ayrım yapmamış olmasıdır. Önemli bir eksiklik olarak görülen bu husus Kazakistan’da yaygın olan “Borç borçtur eninde sonunda geri ödenmek zorundadır.” anlayışından kaynaklanmaktadır. Kazakistan’da ayrıca gelir ve giderler ayrı hesap sınıflarında gösterilmiş olup giderler arasından üretimle ilgili olan genel üretim giderleri de ayrı bir hesap sınıfı olarak dizayn edilmiştir. Böylece Kazakistan hem gelirler hem de giderler açısından ticaret, hizmet ve üretim işletmeleri muhasebe uygulamalarının tamamen birbirlerinden ayrılmasını sağlamıştır.  Türkiye uygulamasında birinci sırada yer alan Dönen Varlıklar işletmenin normal şartlar altında bir yıl içerisinde satması, tüketmesi, kullanması veya paraya çevirmesi gereken varlıklardan oluşur. Kazakistan uygulamalarında dönen varlıklar bilançoda tek başlık altında gösterilmesine rağmen hesap sınıflarının oluşturulması esnasında II-Stoklar, III-    Alacaklar ve Diğer Aktifler ve IV-    Parasal Varlıklar olmak üzere üçlü bir ayrıma gidilmiştir. Türkiye uygulamasında ikinci sırada yer alan Duran Varlıklar işletmenin normal şartlar altında bir yıl içerisinde satması, tüketmesi, kullanması veya paraya çevirmesi düşünülmeyen varlıklardan oluşur. Kazakistan muhasebe uygulamalarında ilk sırada yer alan Duran varlıklar hemen hemen Türkiye’deki uygulamanın aynısı olup aralarında tek fark her maddi duran varlık unsur için ayrı bir amortisman hesabının açılmış olmasıdır. Örneğin Türkiye uygulamalarında bütün maddi duran varlıklar için 257 Birikmiş Amortismanlar hesabı kullanılırken Kazakistan’da 131 Arazi ve Arsalar Amortismanı, 132 Binalar Amortismanı,             133 Tesis Makine ve Cihazlar Amortismanı,             134 Taşıtlar Amortismanı, 135 Diğer Maddi Duran Varlıklar Amortismanı, 136 Yapılmakta Olan Yatırımlar Amortismanı gibi pek çok amortisman hesabı açılmıştır. Türkiye uygulamasında üçüncü ve dördüncü  sıralarda yer alan Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar ile Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar arasındaki fark pasif hesapların ekzibilite (yani borçların talep edilme derecesi) esasına göre sıralanmasına neden olan  bir yıl içerisinde geri ödenecek olan borç ayırımıdır. Bu ayırım Kazakistan muhasebe uygulamalarında hiç yer almamıştır. Nazım hesaplar uygulamasıyla ilgili olarak da  Türkiye’den farklılık gösteren bir yön  vardır. Kazakistan’da nazım hesapların   tek tek gösterilmiş olmasıdır. Türkiye uygulamalarında nazım hesaplarda serbestlik esastır. Yani Türk muhasebe uygulamalarında nazım hesaplara dilenen isim verilebilir. Böylece ortaya çıkabilecek iktisadi, soysal gelişmeler ve ihtiyaçlar doğrultusunda nazım hesapların esnek olarak kullanılabilmesi hedeflenmiştir. Nazım hesaplar Türkiye uygulamalarında istatistiksel bilgiler sağlamak ve/veya vergisel bir takım yükümlülüklerimizi yerine getirmek, vergiye tabi olmayan gelirleri belirlemek, ileride bizi riske sokabilecek unsurları hatırlatmak için kullanılan bizim muhasebe sistemimiz içerisinde ajanda (hatırlatma) görevi gören hesaplardır. Hesap sınıflarının değerlendirilmesi yapıldığında Kazakistan sisteminin veya Türkiye sisteminin üstün olduğunu söyleyebilmek pek mümkün değildir. Çünkü hesap sınıfları ülkelerin muhasebe uygulamalarına temel oluşturan en genel çerçeveyi oluşturan düzenlemelerdir. Bu sebeple ülkelerin muhasebe  geleneklerinden ulaşılan muhasebe bilgi düzeyinden etkilenmektedir.

4. Kazakistan Muhasebe Sisteminde Yer Alan Hesap Grupları İle Türkiye Muhasebe Uygulamalarındaki Hesap Gruplarının Karşılaştırılması

 

Türkiye’de uygulanan hesap grupları ile Kazakistan’da uygulanan hesap grupları aşağıda karşılaştırılmak amacıyla birlikte verilmiştir. Böylece aynı anda değerlendirilme yapmak mümkün kılınmıştır. Türkiye’de;

 

10 Hazır Değerler

11 Menkul Kıymetler

12 Ticari Alacaklar

13 Diğer Alacaklar

14-

15-Stoklar

16-

17-Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri

18- Gelecek Aylara Ait Gideler ve Gelir Tahakkukları

19-Diğer Dönen Varlıklar

20-

21-

22-Ticari Alacaklar

23-Diğer Alacaklar

24-Mali Duran Varlıklar

25-Maddi Duran Varlıklar

26-Maddi Olmayan Duran Varlıklar

27-Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar

28-Gelecek Yıllara Ait Giderler ve Gelir Tahakkukları

29-Diğer Duran Varlıklar

30-Mali Borçlar

31-

32-Ticari Borçlar

33-Diğer Borçlar

34-Alınan Avanslar

35-Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakediş Bedelleri

36-Ödenecek Vergi ve Diğer  Yükümlülükler

37-Borç ve Gider Karşılıkları

38-Gelecek Aylara Ait Gelirler ve Gider Tahakkukları

39-Diğer Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

40-Mali Borçlar

41-

42-Ticari Borçlar

43-Diğer Borçlar

44-Alınan Avanslar

45-

46-

47-Borç ve Gider Karşılıkları

48-Gelecek Yıllara Ait Gelirler ve Gider Tahakkukları

49-Diğer Uzun Vadeli Giderler

50-Ödenmiş Sermaye

51-

52-Sermaye Yedekleri

53-

54-Kar Yedekleri

55-

56-

57-Geçmiş Yıllar Karları

58-Geçmiş Yıllar Zararları

59-Dönem Net Karı veya Zararı

60-Brüt Satışlar

61-Satış İndirimleri

62-Satışların Maliyeti

63-Faaliyet Giderleri

64-Diğer Olağan Gelir Ve Karlar

65-Diğer Olağan Gider Ve Zararlar

66-Finansman Giderleri

67-Diğer Olağan Dışı Gelir ve Karlar

68- Diğer Olağan Dışı Gider ve Zararlar

69-Dönem Karı veya Zararı

70-Maliyet Muhasebesi Bağlantı Hesapları

71-Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri

72-Direkt İşçilik Giderleri

73-Genel Üretim Giderleri

74-Hizmet Üretim Maliyeti

75-Araştırma ve Geliştirme Giderleri

76-Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri

77-Genel Yönetim Giderleri

78-Finansman Giderleri

79-Gider Çeşitleri

 

Kazakistan muhasebe sisteminde yer alan hesap grupları ise şunlardır:

                       

10 Maddi Olmayan Duran Varlıklar

11 Maddi Olmayan Duran Varlıklar Amortismanı

12 Maddi Duran Varlıklar

13 Maddi Duran Varlıklar Amortismanı

14 Mali Duran Varlıklar

20 İlk Madde ve Malzeme

21 Yarı Mamuller veya Üretim

30 Ticari Alacaklar

31 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı

32 Bağlı Kuruluşlardan Alacaklar

33 Diğer Alacaklar

34 Gelecek Dönemlere Ait Giderler

35 Verilen Avanslar

40 Menkul Kıymetler

41 Yoldaki Paralar

42 Banka Özel Hesapları

43 Döviz Hesapları

44 Bankalar

45 Kasa

50 Sermaye

51 Ödenmemiş Sermaye

52 İptal Edilen Sermaye

53 Hisse Senetleri İhraç Primleri

54 Sermaye Yedekleri

55 Kar Yedekleri

56 Dağıtılmayan Karlar

57 Dönem Net Karı veya Zararı

60 Krediler

61 Gelecek Dönemlere Ait Gelirler

62 Temettü Borçları

63 Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler

64 Bağlı Kuruluşlara Borçlar

65 Borç ve Gider Karşılıkları

66 Alınan Avanslar

67 Satıcılara Borçlar

68 Diğer Borçlar

70 Faaliyet Gelirleri

71 İade ve İndirimler

72 Faaliyet Dışı Gelirler

80 Satılan Mallar Maliyeti

81 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri

82 Genel Yönetim Giderleri

83 Faiz Giderleri

84 Faaliyet Dışı Giderler

85 Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları

86 Olağan Dışı  Kar veya Zararları

87 Bağlı Kuruluşlardan Olağan Kar veya Zararlar

90 Esas Üretim Giderleri

91 Kendi Üretim Yarı Mamulleri

92 Yardımcı Üretim Giderleri

93 İdari Giderler

94 Hizmet Giderleri

95 Kusurlu ve Bozuk Üretim Giderleri

 

Kazakistan muhasebe sisteminde yer alan hesap grupları her ne kadar 95 ile bitse de sayısal olarak karşılaştırıldığında Türkiye muhasebe sisteminde yer alan gruplar ile aynı sayıda olduğu gözükür. Türkiye muhasebe sistemi ile  Kazakistan muhasebe sisteminde yer alan bazı hesap grupları tamamen aynı isimleri taşır. Bunlar aşağıda gösterilmiştir.

 

Kazakistan Muhasebe Hesap Grupları          Türkiye Muhasebe Hesap Grupları

 

Kodu Adı Kodu Adı
10 Maddi Olmayan Duran Varlıklar 26 Maddi Olmayan Duran Varlıklar
12 Maddi Duran Varlıklar 25 Maddi Duran Varlıklar
14 Mali Duran Varlıklar 24 Mali Duran Varlıklar
30 Ticari Alacaklar 12 Ticari Alacaklar
33 Diğer Alacaklar 33 Diğer Alacaklar
54 Sermaye Yedekleri 52 Sermaye Yedekleri
55 Kar Yedekleri 54 Kar Yedekleri
57 Dönem Net Karı veya Zararı 59 Dönem Net Karı veya Zararı
63 Öden.Vergi ve Diğer Yükümlülükler 36 Öden. Vergi ve Diğer Yükümlülükler
65 Borç ve Gider Karşılıkları 37 Borç ve Gider Karşılıkları
66 Alınan Avanslar 34 Alınan Avanslar
68 Diğer Borçlar 33 Diğer Borçlar
81 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri 76 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri
82 Genel Yönetim Giderleri 77 Genel Yönetim Giderleri

 

Hemen belirtmek gerekir ki aynı isimleri taşıması iki hesap grubunun tamamen aynı hesapları taşıdığı anlamına gelmemektedir. Yaklaşık ¼ oranında hesap grupları tamamen aynı isimleri taşımaktadır. Diğer farklı ismi taşıyan hesap grupları da incelendiğinde bazılarının sadece birkaç kelimenin farklı yazılmasından yada aynı hususun farklı şekilde adlandırılması dolayısıyla yukarıdaki tabloda yer almadığı görülür. Bazılarında ise Türkiye Muhasebe sisteminde hesap grubu değil de sadece hesap düzeyinde düşünüldüğü gözüken hesapların Kazakistan’da önem derecesinin biraz daha yüksek değerlendirilmesi nedeniyle hesap grubu olarak tanımlandığı gözükür.

4.1. Maddi Olmayan Duran Varlıklar Hesap Grubunun İncelenmesi

 

Kazakistan muhasebe sisteminde yer alan bu hesap grubu Türkiye muhasebe sisteminde yer alan 26-Maddi Olmayan Duran Varlıklar hesap grubu ile karşılaştırıldığında öncelikle bazı hesapların harklı olduğu gözükür. Aynı amaçla kullanılan bu hesap grubunun karşılaştırılmasında Kazakistan sisteminin daha iyi ve teknik olduğu kolayca söylenebilir. Türkiye muhasebe sisteminde paket programlar, patent ve lisanslar ayrı gösterilmemiş sadece 260 Haklar hesabı içerisinde hepsinin topluca gösterimi tercih edilmiştir. Buna karşılık Türkiye Muhasebe sisteminde yer alan 264-Özel Maliyet Bedeli benzeri bir hesapta Kazakistan muhasebe sisteminde yer almamıştır.

 

101 Lisanslar                                                 260 Haklar

102 Paket Programlar                                    261 Şerefiye

103 Patent                                                     262 Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri

104 Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri           263 Araştırma ve Geliştirme Giderleri

105 Şerefiye                                                  264 Özel Maliyet Bedeli

106 Diğer Maddi Olmayan Varlıklar            268 Birikmiş Amortismanlar(-)

 

4.2. Maddi Olmayan Duran Varlıklar Amortismanı

   

     Kazakistan hesap planında yer alan bu hesap grubu Maddi Olmayan Duran Varlıklar hesap grubunda yer alan bütün hesapların ayrı ayrı amortismanlarının izlenebilmesi amacıyla oluşturulmuş bir hesap grubudur. Temel ayırma mantığı oldukça yerinde olmakla beraber Türkiye muhasebe sisteminin özünde birikmiş amortismanların aynı hesap grubu içerisinde yer alması kuralı esastır. Böylece hesap grubunda net değerler esas alınmaktadır. Kazakistan sisteminde ise net değer doğrudan doğruya değil basit bir matematiksel işlem yapılarak bulunmaktadır. Kazakistan hesap planında amortismanların ayrı bir hesap grubu olarak tanımlanması hem amortismanlara verilen önemden hem de bir hesap grubunda bu kadar çok amortisman hesabını gösterecek kadar hesap yer almamasından kaynaklanmaktadır.

 

111 Lisanslar Amortismanı                           268 Birikmiş Amortismanlar(-)

112 Paket Programlar Amortismanı

113 Patentler Amortismanı

114 Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri Amortismanı

115 Şerefiye Amortismanı

116 Diğer Maddi Olmayan Varlıklar Amortismanı

 

4.3. Maddi Duran Varlıklar

 

Maddi olmayan duran varlıklar ile ilgili hesapların karşılaştırılması sırasında Kazakistan sisteminin üstünlük taşıdığına inandığımızı belirtmiştik. Maddi duran varlıklar söz konusu olduğunda Türkiye muhasebe sisteminin daha detaylı olduğunu kolayca görmek mümkündür. Demirbaşların ayrı bir hesap olarak izlenmemesi Kazakistan muhasebe uygulamaları için önemli  bir eksiklik olarak değerlendirilebilir.Yer Altı ve Yer Üstü Düzenleri hesabı da Kazakistan muhasebe uygulamalarında yer almamaktadır.

 

121 Arazi ve Arsalar                                      250 Arazi ve Arsalar

122 Binalar                                                    251 Yer Altı ve Yer Üstü Düzenleri

123 Tesis Makine ve Cihazlar                        252 Binalar

124 Taşıtlar                                                    253 Tesis Makine ve Cihazlar

125 Diğer Maddi Duran Varlıklar                 254 Taşıtlar

126 Yapılmakta Olan Yatırımlar                   255 Demirbaşlar

256 Diğer Maddi Duran Varlıklar

257 Birikmiş Amortismanlar (-)

258 Yapılmakta Olan Yatırımlar

 

4.4. Maddi Duran Varlıklar Amortismanı

 

Kazakistan hesap planında yer alan bu hesap grubu Maddi Duran Varlıklar hesap grubunda yer alan bütün hesapların ayrı ayrı amortismanlarının izlenebilmesi amacıyla oluşturulmuş bir hesap grubudur. Maddi duran varlıkların amortismanlarının önemli rakamlara kolayca ulaşabilmesi böyle bir ayrım yapılmasını zorunlu kılmıştır. Buna karşılık Türkiye muhasebe sisteminde yer alan duran varlık hesapları kadar çok hesabın Kazakistan sisteminde yer almaması amortisman hesaplarını da sınırlı sayıda tutmuştur. 

 

131 Arazi ve Arsalar Amortismanı                257 Birikmiş Amortismanlar (-)

132 Binalar Amortismanı

133 Tesis Makine ve Cihazlar Amortismanı

134 Taşıtlar Amortismanı

135 Diğer Maddi Duran Varlıklar Amortismanı

136 Yapılmakta Olan Yatırımlar Amortismanı

 

4.5. Mali Duran Varlıklar

 

     Kazakistan mali duran varlıklar hesap sınıfı ile  Türkiye’de yer alan mali duran varlıklar hesap grubu karşılaştırıldığında Türkiye sisteminin çok daha kapsamlı olduğu gözlemlenmektedir. Sermaye taahhütlerinin ve değer düşüklüğü karşılıklarının Kazakistan muhasebe sisteminde hiç yer almaması bir büyük eksikliktir.

 

141 Bağlı Menkul Kıymetler                         240 Bağlı Menkul Kıymetler

142 İştirakler                                                 241 Bağlı Menkul Kıy.Değ.Düş.Krş (-)

143 Bağlı Ortaklıklar                                     242 İştirakler

144 Diğer Mali Duran Varlıklar                    243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-)

244 İştirakler Ser.Pay.Değ.Düş.Krş (-)

245 Bağlı Ortaklıklar

246 Bağlı Ortaklıklara Ser.Taahhütleri (-)

247 Bağlı Ort. Ser.Pay.Değ.Düş.Krş. (-)

248 Diğer Mali Duran Varlıklar

249 Diğer Mali Duran Varlıklar Krş. (-)

 

4.6. İlk Madde ve Malzeme

 

     Kazakistan sisteminde ayrı bir hesap grubu olarak gösterilen bu hesap grubu yerine Türkiye muhasebe uygulamalarında sadece  150 İlk Madde ve Malzeme hesabı yer almaktadır.   Kazakistan hesap grubu olarak değerlendirmekte ve detaylandırmakta haklı gözükmektedir. Çünkü üretim işletmeleri için ilk madde ve malzemelerin önemi tartışılamaz. Ambalaj malzemelerinin ayrı bir hesap olarak gösterilmesi de yerinde bir uygulamadır.

 

201 Hammadde ve Malzeme                        150 İlk Madde ve Malzeme

202 Yarı Mamul Parçalar

203 Yakıt

204 Ambalaj Malzemesi

205 Yedek Parçalar

206 Diğer Malzemeler

207 Dönüşüme Giden Malzemeler

208 İnşaat Malzemeleri

 

4.7.Yarı Mamuller veya Üretim

 

     Kazakistan sisteminde ayrı bir hesap grubu olarak gösterilen bu hesap grubu yerine Türkiye muhasebe uygulamalarında sadece  151 Yarı Mamul-Üretim hesabı yer almaktadır.   Kazakistan hesap grubu olarak değerlendirmekte ve detaylandırmakta haklı gözükmektedir. Çünkü üretim işletmeleri için yarı mamullerin önemi de tartışılamaz. Gider yerlerinin ayrı bir hesap olarak gösterilmesi de bu hesap grubunda dikkati çeken bir diğer husustur. Gider yerleri Türkiye muhasebe uygulamalarında maliyet hesaplarının bir alt hesabı olarak kullanılmaktadır.

 

211 Esas Üretim Gider Yeri                          151 Yarı Mamul-Üretim

212 Üretilen Yarı Mamul

213 Yardımcı Üretim Yeri

214 Tamamlanmayan Diğer Mamuller

 

4.8. Ticari Alacaklar

 

      Kazakistan muhasebe uygulamalarında alacaklar ile ilgili kısa vadeli uzun vadeli ayrımının yapılmaması  bu hesap grubunun toplamının değerlendirilmesinin güçleştirmektedir. Ticari alacakların her işletme türü için büyük önem arz etmesi her iki ülkenin sisteminde de ayrı bir hesap grubu olarak gösterilmesinin zorunlu kılmıştır. Ticari alacakların senede bağlı veya veresiye açık hesap şeklinde olması da her iki ülke uygulamalarında da ayrı ayrı gösterilmesine neden olmuştur. Türkiye uygulamalarında Kazakistan uygulamalarından farklı olarak reeskont hesapları da bu grupta yer almıştır. Reeskont kavramının Kazakistan muhasebe sisteminde yer almamış olması da önemli bir eksiklik olarak göze çarpmaktadır. Böylece paranın zaman değeri Kazakistan muhasebe uygulamalarında gösterilmemiş olmaktadır.

 

301 Alıcılar                                                    120 Alıcılar

302 Alacak Senetleri                                     121 Alacak Senetleri

303 Diğer Ticari Alacaklar                            122 Alacak Senetleri Reeskontu (-)

126 Verilen Depozito ve Teminatlar

127 Diğer Ticari Alacaklar

128 Şüpheli Ticari Alacaklar

129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı (-)

 

4.9. Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı

 

     Kazakistan muhasebe uygulamalarında yer alan Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı hesap grubu Türkiye uygulamasında özünde benzemekle beraber bir takım farklılıklar da gösterir. Bu farklılıklardan birincisi Şüpheli Ticari alacaklar için ayrı bir hesabın olmayışıdır. Yani ister şüpheli olsun ister olmasın bütün alacaklar Ticari Alacaklar grubunda gösterilmektedir.  Bu durum alacakların değerlendirilmesi sırasında mali tablolardan yararlanacak olan kişi veya kuruluşlara yanıltıcı bilgi verilmesine neden olacaktır. Şüpheli Ticari Alacaklar ile ilgili olarak kısa uzun vade ayrımı Türkiye muhasebe uygulamalarında yer almaktadır. Bu hesap grubunun Türkiye muhasebe sistemi ile karşılaştırılması esnasında Kazakistan uygulamalarına göre çok gelişmiş bir bilgi üretme sürecine sahip olduğumuzu söyleyebiliriz.

 

311 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı           128 Şüpheli Ticari Alacaklar

129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı (-)

 

4.10. Bağlı Kuruluşlardan Alacaklar

 

      Kazakistan  muhasebe uygulamalarında mali duran varlıklardan alacaklar da kısa uzun vadeli diye ayrılmamaktadır. Ancak yine Türkiye muhasebe sisteminden farklı olarak Bağlı Menkul Kıymetlerden Alacaklar hesabı Kazakistan muhasebe sisteminde yer almaktadır. Türkiye muhasebe uygulamalarında Bağlı Kuruluşlardan Alacaklar hesap grubu gibi bir grup kullanılmamakta buna karşılık çok daha genel Diğer Alacaklar grubu kullanılmaktadır. Kazakistan hesap planı daha doğru bir yaklaşım belirleyerek Bağlı Kuruluşlardan Alacakları ayrı bir hesap grubu olarak belirlemiştir.

 

321 Bağlı Menkul Kıymetlerden Alacaklar   132 İştiraklerden Alacaklar

322 İştiraklerden Alacaklar                           133 Bağlı Ortaklıklardan Alacaklar

323 Bağlı Ortaklıklardan Alacaklar

 

4.11. Diğer Alacaklar

 

     Kazakistan uygulamalarında yer alan Diğer Alacaklar hesap grubu yine Türkiye uygulamalarından farklı olarak  torba hesap grubu gibi kullanılmıştır. Yani diğer hesap gruplarına konulmamış olan hesaplar burada gösterilmiştir. Burada dikkati çeken tek fark Kazakistan muhasebe sisteminde Gelir Tahakkukları yerine Faiz Gelirleri Tahakkukları ismi kullanılmıştır. Sadece faiz gelirleri için kullanılması düşünülmüştür. Türkiye muhasebe sisteminde yer alan hesapların ve diğer alacaklar grubunun yine Kazakistan sistemine göre üstün olduğu anlaşılmaktadır.

 

331 İndirilecek KDV                                    191 İndirilecek KDV

332 Faiz Gelirleri Tahakkukları                     181 Gelir Tahakkukları

333 Personelden Alacaklar                            135 Personelden Alacaklar

334 Diğer Çeşitli Alacaklar                           136 Diğer Çeşitli Alacaklar

 

4.12. Gelecek Dönemlere Ait Giderler

 

     Kazakistan sisteminin incelenmesinde dönem ayırıcı hesapların kullanımı esnasında gelecek yılların dikkate alınmadığı gözlemlenmektedir. Buna karşılık Türkiye sisteminde yer aldığı gibi bütün dönem ayırımı gerektiren giderlerin  de aynı hesapta torba şeklinde toplanması uygulamasına gidilmediği de anlaşılmaktadır. Yani önemine istinaden dönem ayırıcı hesaplarda en çok yer alan kira ve sigorta giderleri diğerlerinden ayrılmış ve bunları gösterir özel hesaplar açılmıştır. Burada karşılaştırma yapılacak olursa sigorta ve kira giderleri gibi ayrım yapılmış olması Kazakistan uygulamasını ön plana çıkarırken gelecek ay ve gelecek yıl şeklindeki ayrımında Türkiye uygulamalarını üstün kılmaktadır.

 

341 Gelecek Dönemlere Ait Sigorta Gideri   180 Gelecek Aylara Ait Giderler

342 Gelecek Dönemlere Ait Kiralar              280 Gelecek Yıllara Ait Giderler

343 Gelecek Dönemlere Ait Diğer Giderler

 

4.13. Verilen Avanslar

 

     Kazakistan uygulamalarında alacaklar hesap sınıfında gösterilen Verilen Sipariş Avansları Türkiye muhasebe sisteminde Stoklar grubunda gösterilmektedir. Bu şekilde düşünüldüğünde henüz işletmeye giren bir stok kaleminden söz edilemeyeceğine göre ticari hayatta her siparişin mutlaka teslim edileceğine dair de bir kural olmadığına göre Kazakistan uygulamalarının daha mantıklı olduğunu kabul etmek gerekir. Türkiye muhasebe uygulamaları Alınan Avansları ayrı bir hesap grubu olarak değerlendirmiş olmasına karşın Verilen Sipariş Avansları ayrı bir grup olarak değerlendirilmemektedir. Ayrı bir hesap grubu olarak Verilen Avansları da göstermek gerektiği kanaatindeyim.

 

351 Verilen Sipariş Avansları                        159 Verilen Sipariş Avansları

352 Taşeronlara Verilen Avanslar                 179 Taşeronlara Verilen Avanslar

 

4.14. Menkul Kıymetler

 

Kazakistan uygulamalarında parasal kıymetler içerisinde yer alan Menkul kıymetler hesap grubu Türkiye uygulamalarına genel olarak benzer. Türkiye uygulamalarında Kazakistan sisteminden farklı olarak genel bir Tahviller hesabı kullanılması yerine kamu kesimi ve özel kesim tahvil senet ve bonoları ayrımı yer almaktadır. Türkiye Menkul Kıymetler hesap grubunun bir diğer üstünlüğü de Kazakistan’a göre menkul kıymetlerde ekonomideki dalgalanmalara ve diğer faktörlere bağımlı olarak ortaya çıkabilecek olan değer düşüklüklerinin muhasebeleştirilmesi için özel bir hesap kullanılmasıdır. Kullanılan değer düşüklüğü karşılığı hesabı ile menkul kıymetlerin net değerinin mali tablolarda yer alması sağlanmakta ve mali tablolardan yararlanan kişi ve kuruluşlara daha doğru bilgi aktarılması mümkün kılınmaktadır.

 

401 Hisse Senetleri                                        110 Hisse Senetleri

402 Tahviller                                                  111 Özel Kesim Tahvil Senet ve Bonoları

403 Diğer Menkul Kıymetler                        112 Kamu Kesimi Tahvil Senet ve Bonoları

118 Diğer Menkul Kıymetler

119 Menkul Kıymetler Değer Düş. Krş. (-)

4.15. Yoldaki Paralar

 

     Kazakistan hesap planında Yoldaki Paralar ayrı bir hesap grubu olarak değerlendirilmiştir. Buna karşılık Türkiye hesap planında bu tip bir ayrı hesap grubu bulunmadığı gibi bu ismi taşıyan ayrı bir hesapta yoktur. Türkiye muhasebe sisteminde hazır değerlerin içerisinde yer alan 108 Diğer Hazır Değerler hesap grubu yoldaki paraları banka ve posta havalelerini göstermek için kullanılmaktadır. Ayrı bir hesap grubu açılmasa bile Türkiye uygulamalarında da en azından ayrı bir hesabın açılması yerinde olacaktır.

 

411 Yoldaki Paralar                                       108 Diğer Hazır Değerler

 

4.16. Banka Özel Hesapları

 

Kazakistan muhasebe sisteminde yer alan parasal kıymetler ayrımı dönen varlıkların oluşumunda Türkiye sistemine göre daha detaylı bir yapı göstermektedir. Türkiye uygulamalarında ayrı bir Akreditif hesabı yer almazken ithalat-ihracat potansiyeli Türkiye’nin çok altında olan Kazakistan ayrı bir Akreditif hesabı bulunmaktadır.

 

421 Akreditifler                                             102 Bankalar

422 Çekler                                                     101 Alınan Çekler

423 Banka Özel Hesapları                             108 Diğer Hazır Değerler

424 Diğer Hazır Değerler

 

4.17. Döviz Hesapları

 

     Kazakistan uygulamalarında yurt içi yurt dışı banka ayrımı yapılmış olmasına karşın Türkiye sisteminde tek bir hesap kullanılarak sorun çözümlenmeye çalışılmıştır. Ayrıca Türkiye uygulamalarında banklarda yer alan döviz hesapları ayrı bir şekilde raporlanmamakta yine tek bir hesap kullanılarak sorun geçiştirilmiştir. Döviz hesaplarının gösteriminde Türkiye uygulamalarında nazım hesapların kullanıldığı gözlemlenmektedir.

 

431 Yurt İçi Bankalar                                               102 Bankalar

432 Yurt Dışı Bankalar

 

4.18. Bankalar

 

     Kazakistan hesap planında bankaların önemine istinaden çok detaylı olarak gösterilmesi sistemi benimsenmiştir. Türkiye uygulamalarında ise yukarıda da belirttiğimiz gibi tek bir bankalar hesabı kullanılarak işlem yapılmaktadır.

 

441 Bankalar                                                 102 Bankalar

 

4.19. Kasa

 

     Kazakistan’da ayrı bir hesap grubu olarak belirlenmiş bulunan kasa hesap grubu Türkiye’de Hazır Değerler hesap grubu içerisinde yer alan bir hesap olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca Kazakistan’da ulusal para, yabancı para ayırımı ana hesap düzeyinde yapılmışken Türkiye’de alt hesaplar düzeyinde zorunlu olmamakla beraber böyle bir ayrım yapıldığı ancak ana hesap düzeyinde banka uygulamaları dışında kesinlikle yabancı para, ulusal para ayrımının yapılmadığı gözlemlenmektedir.

451 Ulusal Para                                             100 Kasa

452 Yabancı Para

 

4.20. Sermaye

 

Kazakistan muhasebe rejiminde yer alan sermaye hesap grubu dizayn edilirken sermayeyi oluşturan hisse senetlerinin adi senet mi yoksa imtiyazlı hisse senetleri mi olduğu ön planda tutulmuştur. Bu tip bir ayrım Türkiye sisteminde yapılmamıştır. Bunun nedeni bu tip uygulamaların Türkiye’de Sermaye Piyasası Kurulu tarafından kayda alınması ve düzenlenmesidir.Ayrıca mali tabloların dipnotlarında da adi ve imtiyazlı hisse senetleri belirtilmek  zorundadır.

 

501 Adi Senetler                                           500 Sermaye

502 İmtiyazlı Senetler

503 Hisse ve Paylar

 

4.21 Ödenmemiş Sermaye

 

     Kazakistan hesap planı hazırlanırken ayrı bir hesap grubu olarak düşünülmüş olan muhasebesel kavramı Türkiye muhasebe uygulamalarında tek bir hesap karşılamaktadır. Tek bir hesabın karşılamış olması bir eksiklik ortaya çıkarmamakta  aksine birden çok hesap grubu yerine tek bir hesap grubunda ödenmiş sermayenin gösterilmesini sağlamaktadır. Oysaki Kazakistan muhasebe sisteminde   50 Sermaye hesap grubundan 51 Ödenememiş Sermaye hesap grubu toplamının çıkarılması suretiyle ödenmiş sermayenin tespit edilmesi mümkün olmaktadır.

           

511 Ödenmemiş Sermaye                              501 Ödenmemiş Sermaye

 

4.22 İptal Edilen Sermaye

 

     Kazakistan uygulamalarında iptal edilen sermaye şeklinde bir hesap bulunmasına rağmen Türkiye muhasebe uygulamalarında böyle bir hesap bulunmamaktadır. Bunun sebebi Türk hukuk sisteminin taahhüt edilen sermayenin iptaline izin vermemesidir. Bunun yerine sermaye azaltılması işlemine izin vermiştir. Halka açık Anonim Şirketlerde hisse senetlerinin iptal edilmesine yönelik bir hesap düşünülmüştür.

 

521 İptal Edilen Sermaye                              521 Hisse Senedi İptal Karları

 

4.23 Hisse Senetleri İhraç Primleri

 

     Kazakistan ve Türkiye muhasebe sistemlerinde aynı şekilde kullanılan hesaplardan birisidir. Türkiye uygulamalarında “Emisyon Primi” şeklinde de adlandırıldığı sıklıkla görülen bu hesap; hisse senetlerinin ilk halka ihraçlarında yani birincil piyasaya sunulması sırasında, nominal değerlerinin üzerinde bir fiyatla satılması durumunda ortaya çıkan pozitif farkı göstermektedir. Emisyon primlerinin kurumlar vergisine tabi olmadığı hususu Türk Vergi Hukuku’nda açıkça belirtilmiştir. Benzer bir sistem Kazakistan uygulamalarında mevcut olmayıp, bu hesapta ortaya çıkan kar da dönem matrahına ilave edilmektedir.

 

531 Hisse Senetleri İhraç Primleri                 520 Hisse Senedi İhraç Primleri

 

4.24 Sermaye Yedekleri

 

Kazakistan muhasebe uygulamalarında düzenlenen sermaye yedekleri hesap grubu aynen Türkiye muhasebe düzeninde de yer almaktadır. İnceleme dikkatle yapıldığında temel bir takım farklılıklar hemen görülebilir. Mali Duran Varlık Yeniden Değerleme Artışları hesabı Türk sisteminde çok daha dar kapsamlı olan 523 İştirakler Yen. Değ.Artışları şeklinde düzenlenmiştir. Burada Kazakistan sisteminin üstünlüğü kolayca gözlemlenmektedir. Buna karşılık Türkiye uygulamalarında 524 Maddi Olmayan Duran Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları hesabı yer almasına karşılık bu hesapta Kazakistan uygulamalarında yer almamaktadır. Daha önce de belirttiğimiz üzere Özel Maliyet Bedeli hesabı Kazakistan uygulamalarında yer almamaktadır. Kazakistan uygulamalarında Özel Maliyet Bedeli hesabı olmadığı için Türkiye’deki 524 Maddi Olmayan Duran Varlık Yeniden Değerleme Artışları benzeri bir hesabın olmaması da normaldir. Türk muhasebe uygulamalarının Kazakistan’a bu durumla ilgili üstünlüğü bulunduğunu da söylemek mümkündür.

 

541 Maddi Dur.Varlık Yen.Değ. Artışları    522 MDV Yen.Değ.Artışları

542 Mali Duran Varlık Yen. Değ. Artışları   523 İştirakler Yen.Değ. Artışları

543 Diğer Sermaye Yedekleri                       524 Maddi Olmayan Dur.Varl.Yen.Değ.Artışları

529 Diğer Sermaye Yedekleri

 

4.25 Kar Yedekleri

 

     Kazakistan muhasebe sisteminde çok dar kapsamda değerlendirilen Türkiye muhasebe sisteminde ise çok geniş bir şekilde ele alınmıştır. Kazakistan yedek akçeleri sadece kanunla sınırlandırırken Türkiye muhasebe düzeninde hem ana sözleşme gereği  ayrılması zorunlu olabilen statü yedekleri hem de olağanüstü yedekler söz konusudur. Ayrıca Özel Fonlar içerisinde yer alan yenileme fonu gibi vergisel düzenlemeler Kazakistan’da mevcut olmadığı için benzeri bir hesapta yoktur.

 

551 Yasal Yedekler                                       540 Kar Yedekleri

552 Diğer Kar Yedekleri                               541 Statü Yedekleri

542 Olağanüstü Yedekler

548 Diğer Kar Yedekleri

549 Özel Fonlar

 

4.26 Dağıtılmayan Karlar

 

     Kazakistan muhasebe düzenlemeleri dikkate alındığında dağıtılmayan karlar için özel bir hesap grubu düşünülmüştür. Ayrıca dağıtılmayan karlar bir de faaliyet yılı ve Önceki yıl şeklinde ikiye de ayrılmıştır. Türkiye muhasebe düzenlemelerinde dağıtılmayan ve yedek akçe olarak ayrılmayan karlar da sadece ismi farklı olarak geçmiş yıllar karları hesabında izlenmesi gerekmektedir. Buna karşılık Türkiye muhasebe uygulamalarında önceki yıl- faaliyet yılı ayrımı yerine geçmiş yıllar karları ve geçmiş yıllar zararları diye bir ayırıma gidilmesi tercih edilmiştir. Böylece karlar ile zararların ayrı ayrı raporlanması esas alınmıştır. Kazakistan uygulamalarına göre Türkiye uygulamalarının daha üstün olduğunu söylemek mümkün gözükmektedir.

 

561 Dağıtıl. Faaliyet Yılı Kar veya Zarar.     570 Geçmiş Yıllar Karları

562 Dağıtıl. Önceki Yıl Kar veya Zarar.       580 Geçmiş Yıllar Zararları

 

4.27 Dönem Net Karı veya Zararı

 

     Kazakistan ve Türkiye muhasebe düzenlemelerinde tıpatıp aynı olduğu söylenebilecek hesap gruplarından birisi de Dönem Net Karı veya Zararı hesap grubudur. Her iki muhasebe sisteminde de vergi sonrası şirket karının muhasebeleştirilmesinde tek bir dönem karı veya zararı hesabının kullanılması benimsenmiştir. Türkiye uygulamalarında devam eden bir gelenek olarak özkaynaklar hesap sınıfında kar veya zarar ayrı hesaplarda muhasebeleştirilmektedir. 692 Dönem Net Karı veya Zararı ismini taşıyan sonuç hesabı Kazakistan uygulamalarına paralel olarak  hem kar hem de zarar için kullanılmaktadır.

 

571 Dönem Net Karı veya Zararı                  590 Dönem Net Karı

591 Dönem Net Zararı

4.28 Krediler

 

     Kazakistan muhasebe sisteminde ismi krediler olarak tanımlanmış olan bu hesap grubu Türkiye muhasebe sisteminde 30 Mali Borçlar ismi ile düzenlenmiştir. Türkiye muhasebe düzeni içerisinde bu hesap grubunda pek çok hesap yer almış olsa bile Kazakistan uygulamalarında yer alan ayırımın çok sade ve kullanışlı olduğunu da kabul etmek gerekir. Türkiye uygulamalarında Banka Dışı Kuruluşların Kredileri de 300 Banka Kredileri hesabında izlenmektedir.

 

601 Banka Kredileri                                      300 Banka Kredileri

602 Banka Dışı Kuruluşlar Kredisi               303 Uzun Vad.Kredilerin Anapara Taks.ve Faiz.

603 Diğer Krediler                                        304 Tahvil Anapara Borç Taksit ve Faizleri

305 Çıkarılmış Bonolar ve Senetler

306 Çıkarılmış Diğer Menkul Kıymetler

308 Menkul Kıymetler İhraç Farkları

309 Diğer Mali Borçlar

 

4.29 Gelecek Dönemlere Ait Gelirler

 

  Kazakistan sisteminin incelenmesinde dönem ayırıcı hesapların kullanımı esnasında gelecek yılların dikkate alınmadığı gözlemlenmektedir. Buna karşılık Türkiye sisteminde yer aldığı gibi bütün dönem ayırımı gerektiren gelirlerin de aynı hesapta torba şeklinde toplanması uygulamasına gidildiği de anlaşılmaktadır. Yani önemine istinaden dönem ayırıcı gider  hesaplarında en çok yer alan kira ve sigorta giderlerini diğerlerinden ayırmış bulunan Kazakistan sisteminde gelirler için böyle bir ayırım benimsenmemiştir.  Gelecek yıl ve gelecek ay ayırımını yapılmamış olması Kazakistan muhasebe uygulamaları için önemli bir eksiklik olarak değerlendirilebilir.

 

611 Gelecek Dönemlere Ait Gelirler             380 Gelecek Aylara Ait Gelirler

480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler

4.30 Temettü Borçları

 

     Sermaye hesap grubunda yapılan ayırıma paralel olarak Kazakistan muhasebe sisteminde kar payları da adi ve imtiyazlı senet kar payları olarak ikiye ayrılmıştır. Ortaklara verilecek olan kar payları için Türkiye muhasebe sisteminde özel bir hesap bulunmaması da temel bir hatadır. Temettü olarak ortaklara verilecek olan paraların Türkiye sisteminde bir torba hesap olan 331 Ortaklara Borçlar hesabında muhasebeleştirilmesi bir ilkelliktir. Şirketlerin amaçlarının şirketin değer ve kar maksimizasyonu olduğu ve bu karın ortaklara dağıtılmasının da doğal olduğu düşünüldüğünde özel bir hesabın kar payı ödemeleri için kullanılmasının gerektiği sonucuna ulaşılabilir.

 

621 Adi Senetler Borç ve Faizleri                 331 Ortaklara Borçlar

622 İmtiyazlı Senetler Borç ve Faizleri

 

4.31 Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler

 

Ödenecek vergilerin düzenlendiği bu hesap grubu Türkiye uygulamalarına oldukça benzer bir yapı göstermektedir.

 

631 Ödenecek Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülükler

632 Ertelenmiş Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülükler

633 Hesaplanan KDV

634 Ödenecek Diğer Yükümlülükler

 

5. Sonuç

 

      Türkiye ile benzer muhasebe sistemlerine sahip olan ülkelerin muhasebe sistemlerinin araştırılmasının ve muhasebe mesleğini icra edenlere öğretilmesinin, karşılaştırmalar yapılmasına olanak vereceğine ve şu anda var olan sistemi geliştireceğine olan inancım bu makalenin oluşumuna yol açmıştır. Ülkemizde var olan muhasebe öğretisinin sadece mevcut sistemi anlatmaktan ibaret olması bugünkü sistem üzerinde fazla eleştiri yapılmasına engel olmaktadır. Yıllardır tekdüzen hesap planında herhangi bir önemli ekleme veya değişim yapılmaması da bunun bir sonucudur. Ayrıca gelişen ekonomik koşullar Bağımsız Devletler Topluluğu üyesi ülkelerle olan ticaretimizi geliştirmiş hatta stratejik ortaklıklar kurma noktasına getirmiştir. Bunların sonucunda o ülkelerde yerleşik şirketler kurma yoluna giden Türk yatırımcıları birtakım sorunlarla karşı karşıya kalmaktadırlar. Yerel muhasebeciler aracılığı ile iş ve işlemlerini takip etmeye çalışmaktadırlar. Oysa ki bu ülkelerin vergi ve muhasebe sistemlerini bilmeleri halinde çok daha etkin ve verimli bir şekilde çalışacakları bir gerçektir. Buna karşın bu ülkelerin mevzuatları ile ilgili yayınların azlığı da bir diğer sorundur.

Bir önceki yazımız olan Ortakların şirketten olan alacaklarını sermayeye eklemeleri mümkün müdür ve mümkün ise işlem nasıl yapılacaktır? - 16 Eylül 2013 başlıklı makalemizde anonim ve limited şirketlerde sermaye arttırımı, Gümrük ve Ticaret bakanlığı ve ortak şirkete nakit olarak borç hakkında bilgiler verilmektedir.

SPONSOR REKLAMLAR

Mali Müşavirlere Özel Web Sitesi

BENZER HABERLER

Evdeki yabancı bakıcı başınıza iş açmasın!
Evdeki yabancı bakıcı başınıza iş açmasın!

Yaklaşık 1.5 ay önce Türkiye’de çalışan yabancılarla ilgili izin şartları değişti. Yabancı çalışma izni harçlarında ve cezalarda değişikliğe

Borçlanmalarla Emeklilikte Püf Noktaları
Borçlanmalarla Emeklilikte Püf Noktaları

Doğum borçlanması 5510 sayılı Kanunla 2008 yılından itibaren getirilen bir hak. Sadece sigortalılık başlangıcından sonraki sürelerin borçlanılması

10 işçiden 1’i sendikaya üye
10 işçiden 1’i sendikaya üye

1 Mayıs İşçi Bayramı geride kaldı fakat görüldü ki sendikalaşma oranları ülkemizde halen çok düşük. Türkiye örgütlülük konusunda ne

Yorum Yap

İsminiz
E-Posta Adresiniz
Yorumunuz


GENEL MUHASEBE

E-BÜLTEN ÜYELİK

E-posta Adresiniz:

NOT: E-postanıza gelen onay linkine tıklayınız. Onay linki gelen kutunuzda bulunmuyorsa, Gereksiz ya da Önemsiz klasörünü kontrol ediniz.

KÖŞE YAZARLARI

escort pendik kartal escort Jigolo Arayan Bayanlar pendik escort porno hikayeleri jigolo