Tübitak-TEYDEB AR-GE ve Yenilik Projelerinin Mali ve YMM Raporlanmasında Kritik Güncel Konular ve Analizleri

Ana Sayfa » Maliyet Muhasebesi
Paylaş
Tarih : 03 Haziran 2013 - 8:56

TÜBİTAK-TEYDEB AR-GE VE YENİLİK PROJELERİNİN MALİ VE YMM RAPORLANMASINDA KRİTİK GÜNCEL KONULAR VE ANALİZLERİ

                                                                                             

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK
Ar-Ge Hibe Fonları Uygulayıcısı, YMM
&
Gülçin GÖKÇEYREK
Ar-Ge Mali Rapor Uzmanı
&
Buse KABAL
Ar-Ge Mali Rapor Uzmanı

 

GİRİŞ

 

TÜBİTAK-TEYDEB Ar-Ge ve yenilik projelerine bir bütün olarak baktığımızda; süreç adımları olarak firma önce proje önerisini internet ortamında sunmakta, hakemler denetimi ve komite kararı ile proje onaylanması halinde destek karar yazısı gönderilerek iki tarafça sözleşme imzalanmaktadır. Daha sonra yılda iki defa Ocak-Haziran ile Temmuz-Aralık dönemleri harcama ve gider faturaları bu dönemleri takip eden en geç 3 ay içinde (başka bir deyişle, Ocak-Haziran dönemi için en geç Eylül ayı sonu, Temmuz-Aralık dönemi için en geç müteakip yılın Mart ayı sonu) AGY300-301 Ar-Ge Yardımı İstek Formu ile teknik dönem raporu, mali rapor ve AGY500 YMM raporundan oluşan seti TÜBİTAK’a internet üzerinden ve Mali Rapor ile AGY500 YMM Raporu basılı olarak hibe talebi için gönderilmektedir. Bu talep üzerine İzleyici, firma ziyaretini gerçekleştirmekte daha sonra harcama ve gider belgelerinin ve YMM raporunun denetlenmesi sonucu, destek tutarı ödeme emriyle belirlenerek firmaya nakdi havale yapılmaktadır.

 

Bu süreçte bize göre mali raporda hata yapılması ve YMM tarafından gözden kaçırılması halinde, alınan hibenin 6183 Yasa gereği gecikme faiziyle birlikte 10 yıl içinde geri ödenmesi söz konusu olduğundan, mali rapor konusunda hata ayıklama ve ortadan kaldırma işlemine büyük önem verilmesi gerektiği kanısındayız. Hatasız işlem olmaz, ama bu ilkeden hareketle her işlemde hata olabileceğinin bilincinde olarak, sürekli tetikte olmamız gerektiği sonucu ortaya çıkar. Biz bu kapsamda özellikle 29.05.2013 tarihinde TÜBİTAK’ın, Webinar internet üzerinden YMM’ler arasında düzenlediği tele konferansa tartışılan soruları ve varılan sonuçları da dikkate alarak mali ve YMM raporlama konusunda aşağıdaki güncelleme ile hata kaynaklarının ortadan kaldırılmasına yönelik tartışma ortamı yaratarak, bulunacak doğruya yakın bilgilerle hem Sizlere hem de YMM olarak kendimize yardım etmek istiyoruz.

 

PERSONEL GİDERLERİNDE KRİTİK DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR

 

-Personel giderlerine, ücret bordrosunda yer alan brüt ücret, SGK işveren payı, SGK işveren işsizlik payı ve varsa mutad ve süreklilik arz eden ikramiye dahil edilir. Huzur hakları ile Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) veya Bağ-Kur’a bağlı olmadan alınan ücretler huzur hakkı sayıldığından personel giderlerine dahil edilmez.

 

-5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun hükümleri uyarınca sigorta primi işveren hissesinin yarısı oranında destek sağlanmasından dolayı, sigorta primi işveren hissesinin yarısına karşılık gelen gider, proje personel maliyetine dahil edilmez, TÜBİTAK’a beyan edilmez ve desteklenmez.

 

-Emekli sigortalı olarak projede görev alıyor ise, Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) %22,5 – 29 arası işveren tarafından %7,5 çalışan tarafından ödenir, SGK işveren prim payı maliyete dahil edilerek,  herhangi bir düşüş söz konusu değildir. SGK işçi payı düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden gelir stopaj istisnası hesaplanmaktadır.

 

-5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun hükümleri uyarınca personel ücretleri üzerinden hesaplanan gelir vergisi tutarlarının doktoralı personeller için yüzde doksanı, diğer personeller için yüzde sekseni  oranında destek sağlanmasından dolayı, TÜBİTAK’a beyan edilecek brüt ücret tutarından terkin edilen gelir vergisi tutarları düşülerek beyan edilmelidir. Ar-Ge merkezleri ile serbest bölgede faaliyet gösteren firmalar için adam/ay oranı  <1> olarak alınır.

 

– Anonim şirketlerde projede görev alan firma ortağı Yönetim Kurulu Üyeleri (bizce TTK ‘ya göre de ortak olmayan Yönetim kurulu üyeleri için de) ile Limited şirketlerde projede görev alan şirket ortağı Müdür /lere veya şirketi yönetim ve temsile yetkili ortaklar için (uygulamada genelde ortaklar birlikte sorumlu olduklarından bizce projede görev alan tüm ortaklar için karar alınmasında yarar var) proje ismi, süresi ve mevzuatta tanımlanan eğitim durumu ve iş deneyimine göre belirlenen personel maliyetlerinin üst sınırlarını geçmeyecek aylık brüt ücreti gösteren ortaklar kurulu kararı ve noter tasdikini projeye başlamadan önce almak gerekir (sonradan alınırsa, alındığı tarihten itibaren personel desteğine tabi olur).

 

-Şirket merkezinden verilen projede, SGK numarası farklı olan şirketin şubesinde çalışanlar da dahil edilebiliniyor.

 

-Net ücret ödemeleri eksiksiz olarak (1 lira bile eksik olsa kısmi ödeme kabul edilip,tüm eksik personel maliyeti kapsam dışına alınabilir) bankadan yapılmalı (bir kısmı kasadan yapılmış ise bankadan yapılan net ücret kapsama alınır).

 

– İlgili ayların Sosyal güvenlik yükümlülüğü, vergi ödemesi ve taksitlendirilmesi yapılmayan ya da eksik yapılan veya belgelendirilmeyen ile firmanın katma değer vergisi alacakları ile mahsup işlemi başlatılmış olup henüz sonucu alınamamış ilgili ayların personel maliyetleri desteklenmez. Ancak, hibenin havalesi aşamasında VERGİ BORCU YOKTUR sorgulaması TÜBİTAK tarafından internet ortamında otomatik olarak yapılarak borcu varsa firmaya nakdi havale yapılmayıp, SGK ve Vergi borcuna mahsubu yapılabilmektedir.

 

-Son dönem YMM raporunda personel maaş ödemeleri ile ilgili banka ödeme dekontları YMM’ye ulaşmadığından destek kapsamı dışına alınan personel giderlerini, firma daha sonra son dönem YMM raporu yazılıncaya kadar ödemesi yapılmış olmak kaydıyla bu ödemeler için son dönem ödemesinin yapıldığı tarihten itibaren 6 ay içinde itirazda bulunarak, ek süreci başlatabilir.

– Projede yabancı uyruklu personel görev alıyor ise, ilgili personelin oturma izni ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ndan alınan çalışma izninin dosyada yer alması gerekmektedir.

 

-Ar-Ge projesinde görev alan bir personel başka bir kamu kuruluşundan aynı anda destek alamaz. Örneğin TÜBİTAK Ar-Ge projesinde görev alan personel aynı anda KOSGEB’in nitelikli eleman desteğinden yararlanamaz. Bize göre, böyle bir durum söz konusu olduğunda projenin gerçekleşmesi açısında projede gösterilmeli, bununla birlikte TÜBİTAK projesindeki personel maliyeti kapsam dışına alınmalıdır.

PERSONEL MALİYETİNİN DOĞRU HESAPLANMASININ SÜREÇ ADIMLARI

– Proje onaylanıp destek karar yazısı geldiğinde bizce ilkin 5746 Sayılı Ar-Ge Teşvik Yasasına göre SGK İşveren desteğinden ve Gelir Vergisi Stopaj Teşvikinden yararlanılması aşamasına geçilmelidir.

– 5746 sayılı Kanundan faydalanılmak üzere proje destek karar yazısı ile beraber bir dilekçe ile SGK’ya başvurularak sistemin açılması sağlanmalıdır.

-Sistem açıldıktan sonra aylık bildirgeler verilirken çalışan Ar-Ge personeli projedeki adam/ay oranına göre gün sayıları belirlenip örneğin 0,30 adam/ay oranı ile Ar-Ge projesinde görev alıyor ise 9 gün 5746 sayılı Kanun’dan faydalandırılıp, 21 günü 5510 sayılı Kanun kapsamında bildirgeyi veriyor. Bu şekilde SGK Hizmet Listesi iki ayrı bildirim şeklinde veriliyor.

– Muhtasar Beyannamesinde yine aynı şekilde dilekçe ile vergi dairesine destek karar yazısı ile beraber başvurulup, 5746 sayılı Kanun Kapsamında Gelir Vergisi Stopaj teşvikinden yararlanılmak istenildiği talep ediliyor. Bilgi vererek işlem tamamlanmış oluyor.

– Muhtasar Beyannamesi doldurulurken 5746 Sayılı Kanun’a göre Ar-Ge Kapsamında Gelir Vergisi Stopajı Teşvikine İlişkin Bildirim bölümü doldurulmaktadır.

– Ar-Ge Çalışan personelin TC Kimlik numarası, işe başlama tarihi, adam/ay oranına isabet eden çalışmaya ilişkin brüt ücret tutarı toplamı yazılarak %14 SGK İşçi payı ve %1 SGK İşçi İşsizlik payı düşüldükten sonra kalan tutar Ar-Ge ve Yenilik Faaliyeti kapsamında Çalışmaya İlişkin Ücret Matrahı bulunmaktadır. Gelir Vergisi tablosu kümülatif vergi oranına göre minimum %15’ten başlamak üzere Gelir Vergisi hesaplanarak, bundan Asgari Geçim indirimi düşülüp bulunan tutardan öğrenim durumlarına göre doktora derecesine sahip personel için %90, diğerleri için %80 istisna oranı ile çarpılarak terkin edilecek tutar yani Vergi dairesine ödenmeyecek tutar bulunmaktadır.

– Personel ödemeleri mutlaka bankadan yapılması gerekiyor. Ücret ödemelerinin birebir bordroyla aynı olması söz konusu olup, bir lira bile eksik olmamalı. SGK Ödemeleri ve Muhtasar Ödemeleri mutlaka yapılmalı. Projenin ilgili dönemlerine ait Vergi Dairesine ve Sigortaya borcunun olmaması gerekiyor. Eğer bu dönemde ilgili kurumlara ve personele borcu varsa personel maliyeti destek kapsamı dışına alınıyor. Ayrıca, hibeyi alabilmek için TÜBİTAK, internet üzerinden SGK ve Vergi Dairesinden borcu olup olmadığını sorguluyor, borcu var ise nakdi ödeme yapmıyor. Ancak firma talep ederse SGK ve Vergi Dairesi borcuna bu alacağını mahsup edebiliyor.

– Örneğin TÜBİTAK’a dönem raporları altışar aylık dönemlerde verilirken personel giderleri de mali raporda gösteriliyor. TÜBİTAK mevzuatına göre personel giderleri hesaplanırken, aylık olarak G011-A formu dolduruluyor. Bu formda ilgili personelin Adı / Soyadı, SGK çalışılan gün sayısı, brüt ücreti, SGK İşveren Payı, SGK İşveren İşsizlik Payı varsa İkramiyesi yazılıyor. Daha sonra 5510 Sayılı Kanun kapsamında 5 puanlık düşüş yapılıyor, 5746 Sayılı Kanun kapsamında %50 SGK İşveren Payı düşülüp, yukarıda anlattığımız şekilde gelir stopaj teşviki ve damga vergisi istisnası düşülerek maliyet hesabı yapılmaktadır. Daha sonra G011-B formuna ilgili aylara ait maliyetler aktarılarak ortalama aylık maliyet tutarları bulunmaktadır. G011-C formunda ise ilgili personelin işe giriş tarihi, öğrenim durumları, lisans mezunlarının mezuniyet tarihleri, proje başvuru tarihi ile mezuniyeti arasında geçen süre yazılıyor. İlgili dönem asgari brüt ücret ve öğrenim durumlarına göre brüt asgari ücret kat sayıları hesaplanarak G011-B formundaki ortalama aylık maliyet ile mukayesesi yapılarak hangisi düşük ise G011 formuna aktarılıyor. G011 formunda ise proje önerisinde yazılan ve TÜBİTAK’ın kabul etmiş olduğu adam/ay oranlarına göre ve çalışılan iş paketlerindeki çalışma sürelerine göre maliyetleri bulunmaktadır.

– Hesaplanan personel maliyetlerinin muhasebe kayıtları,720 Direkt işçilik giderlerinin alt kırılımında Ar-Ge Personel Giderleri gösterilerek esas üretim faaliyetine değil 750 Ar-Ge Giderleri hesabına ve oradan da aktif bilanço hesabı olan 263 Ar-Ge Giderleri hesabına taşınmaktadır.

– Proje kapsamında görev alan personel ile ilgili herhangi bir değişiklik, işten ayrılma yerine başka bir personel istihdam edilmesi halinde raporun ekine yeni projeye dahil olanın CV’si, öğrenim durumunu gösteren diploma fotokopisi ile beraber AGY300-301 Dönem raporunda belirtilerek TÜBİTAK’a gönderilmelidir.

MALZEME GİDERLERİ VE BAĞLANTILI KONULAR

 

-TÜBİTAK-TEYDEB uygulamasında malzeme giderlerinin mali rapora kaydı iki şekilde yapılıyor;

 

1) Proje destek süresi içinde proje için alınan alımlar için G016 formu dolduruluyor,

2) Sac, profil, demir, elektrik malzemeleri, pnömatik malzemeleri, motorlar, bağlantı elemanları gibi normal üretim faaliyetleri için alınıp proje için de kullanılabilecek malzemeler, proje başlangıç tarihi öncesi ya da proje süresi içinde alınıyorsa G016A formu fatura tarihi esas alınmadan doldurulur, ancak stoktan kullanılan malzemelerin stok çıkış tarihleri, muhasebe fişlerinde proje destek süresi içinde olmalıdır.

 

-Fatura tarihinden önce malzemeler için banka ve çek ile yapılan (nakit yapılmamalı) avans ödemeleri fatura ödemesine sayılıyor (bu uygulama diğer tüm Ar-Ge proje faturaları için de geçerlidir).

 

– Malzemeye (ve diğer harcama ve gider kalemlerine ait)  fatura ödemelerinde cari ödeme (açık hesap) yöntemi tercih edilirse, Ar-Ge faturası kesildikten sonra gözüken cari borcun tamamının ödemesinin yapılmış olması gerekiyor. Cari hesap bazı yerine fatura bazlı ödeme yöntemini tercih ediyorsak, EFT ve ÇEK BORDROLARINDA Ar-Ge fatura numara ve tarihini mutlaka yazarak tam ödeme yapmaya özellikle dikkat edelim. Müşteri çeklerini malzeme alımlarında kullanıyorsak, cironun mutlaka tam ciro olması gerekiyor, hamiline niteliğindeki sadece imza ile yapılan beyaz cirolarda sorunlar yaşanmaktadır.

 

Ar-Ge ve yenilik projelerinde ithal malzeme kullanılması halinde TÜBİTAK mevzuatına göre proje başlangıç tarihinden önceki en geç 3 aylık sürede ithal edilmiş malzemeleri kullanabileceğimize dikkat edelim, bu süreden önceki stoklar kabul edilmemektedir. Dövizli faturaların TL karşılıkları ödeme tarihindeki Merkez Bankası döviz alış kuru ile belirleniyor.

 

Malzeme (ve diğer harcama ve giderlerin) faturalarının ödemesi YMM raporunun yazıldığı tarihe kadar yapılarak, bankadan teyitleri alınmalı, bir dönemde faturası kesilip de ödemesi  tam ya da kısmi yapılmayan malzemelerin ödemesi mutlaka takip eden dönemdeki YMM rapor tarihine kadar ödenmelidir (son dönem raporunda bu imkanın ortadan kalktığını hatırlayıp, kısmi ödemelerde KDV’nin tamamı düşülerek kalan kısım kadar hibe kapsamına girdiğini unutmamamız gerekmektedir).

 

Firmalarda Ar-Ge malzeme faturalarının normal üretim faturalarından daha başlangıçta ayrı tutulması ve işlem görmesi sağlanarak, bu faturaların muhasebe fişleri, ödeme makbuzları bir set halinde tutularak, mali rapor hazırlanırken bu faturanın proje önerisindeki malzeme formunda yer alan sıra numarası ile tüm süreç boyunca ilişkilendirilmesi proje yürütücüsü ile muhasebe sorumlusu tarafından sağlanmalıdır. Bu yapılmadığında sonradan bulamama, eşleştirememe, mükerrer kullanma gibi sorunların yaşandığını gözlemliyoruz. Fatura üzerindeki malzemelerin tamamı proje döneminde kullanılmıyor ise, kullanılan miktar ve tutar fatura üzerine şerh düşülerek tanımlanmalıdır.

 

Projeyi yazarken malzeme tanımı, miktar, birim fiyat, tutar gibi bilgiler tahmini proforma bilgiler olduğundan gerçekleşen verilerle mukayesesinde sapmalar olduğunda dönem raporundaki teknik raporda bu sapmalar iyi şekilde gerekçelendirilmelidir. Özellikle malzeme kalemlerinin pareto ilkesine göre; malzemelerin tutar olarak %80’i miktar olarak toplam miktar ya da sayının %20’sini oluşturduğundan tahmini malzeme formunu doldururken bağlantı elemanları, cıvata, somun vb gibi kalemleri ayrı ayrı dökmek yerine topluca yazmakta yarar görmekteyiz. Bu şekilde formun uzun olmasını ve takip zorluğunu önlemiş oluyoruz.

 

Projede ilave malzeme kullanımı sonradan ortaya çıktığında ya da bazı malzemeler yerine tasarım değişikliğinden dolayı başka malzemelerin kullanılması söz konusu ise, mevzuatın izin verdiği en kısa süre içinde dönem raporu yazılarak, izleyiciden ve dolayısıyla TÜBİTAK’tan acil onay alınmalıdır. Bu ve benzeri konularda TÜBİTAK’taki uzmanla iletişime geçilerek, bilgilendirme yapılmalıdır.

 

MALZEME DIŞI HARCAMA VE GİDER KALEMLERİ

 

ALET/TEÇHİZAT/YAZILIM GİDERLERİ;

 

-Ar-Ge projelerinde yazılım, bilgisayar, test cihazı, kalıplar vb. desteklenebilmektedir. Yazılım ve bilgisayar, firmanın Ar-Ge faaliyetlerinde kullanılacağı için %75-60 oranında desteklenmektedir.

 

-Test, analiz ve ölçüm cihazları gibi ağırlıklı olarak firmanın Ar-Ge altyapısının parçasını oluşturan alımlar, maliyetinin tamamı üzerinden dönemsel destek oranı ile desteklenir. Ancak test, analiz ve ölçüm cihazları gibi alımlar proje faaliyetleri sonrasında Ar-Ge’den çok üretim faaliyetlerine tahsis edilecek ise KDV’siz fatura tutarının %40 oransal destek ile matrahı bulunup, bu matraha %75-40/60 hibe oranı uygulanmaktadır.

-Projelerde kalıp sorunu, büyük önem arz etmektedir. TÜBİTAK mevzuatına göre;

 

  1. Prototip ürünü üretmekte kullanılacak kalıp proje sonrası seri üretimde de kullanılacaksa, kalıp gideri %40 oransal olarak destek kapsamına alınır.

İlgili kalıbın malzemesi alınarak hizmet alımı ile yaptırılıyorsa, bu durumda malzeme ve hizmet alımları oransal olarak destek kapsamına alınır.

  1. İlgili kalıp firmanın yenilikçi süreç makinesinin ya da ticari olarak satışa konu “projenin çıktısı” ise, malzeme giderleri doğrudan destek kapsamına % 75-60 oranında alınır.
    1. Kalıp, yalnızca prototip ürünleri üretmekte kullanılacak nitelikteyse, daha sonra özelliklerini kaybedecekse (örneğin hızlı (rapid) prototip cihazı ile ısıl işlem yapılmış uzun ömürlü çelik kalıp yerine kısa ömürlü alüminyum kalıp) doğrudan destek kapsamına alınır.

 

SEYAHAT GİDERLERİ;

 

-Seyahat giderleri olarak sadece yol giderleri yasal belgeleri karşılığı ile destek kapsamına alınmaktadır.

 

-Proje personeline ait proje kapsamındaki seyahat giderleri;

 

a. Uçak, tren, otobüs, gemi ile yapılan şehirlerarası ve uluslar arası ekonomi sınıfı ulaşım giderleri desteklenmektedir.

b. Konaklama giderleri desteklenmemektedir.

 

 

AR-GE VE TEST KURULUŞLARINA YAPTIRILAN İŞLERE AİT GİDERLER;

 

-Tasarım faaliyetlerinin bilgisayar ortamında statik ve/ya da dinamik analizleri (örneğin sonlu elemanlar yöntemi) yapılarak doğrulanması için firmalar; ya firma dışındaki Ar-Ge sağlayıcılarından hizmet almakta ya da tecrübeleri var ise program satın alarak TÜBİTAK’dan hibe talebinde bulunmaktadırlar. Fiili üretime geçmeden önce bilgisayar ortamında tasarım girdi-çıktı ilişkilerinin doğrulanarak hataların elenmesi süreci, Ar-Ge faaliyetlerinin ayrılmaz bir parçasıdır. Projelerde bu faaliyet mutlaka sorgulanır.

 

-Teknik Danışmanlık hizmeti alınan kişi veya kurumla proje konusunda yapılan işbirliğinin detayını, ödeme tutarını ve şeklini gösterir sözleşme, proforma fatura veya protokol yapılmalı ve projeyi TÜBİTAK’a online girerken PDF formatında ek olarak gönderilmelidir.

 

-Kamu kurum ve kuruluş çalışanları ile üniversitelerde görevli öğretim elemanlarının projede görev alması halinde ilgili kuruluş veya üniversiteden izin belgesi alınmalı ve söz konusu kişiyle sözleşme yapılmalıdır.

 

-Projede çalışan kamu personeli ile üniversite öğretim görevlilerine yapılacak ücret ödemeleri ile ilgili olarak, sözkonusu kişilerin firmanın ücret bordrosuna dahil edilerek, sosyal güvenlik primi kesilmeden, Gelir Vergisi kesintisine tabi tutularak ücretinin ödenmesi TÜBİTAK tarafından önerilen yöntemdir. Teknopark’larda faaliyet gösteren firmalar için, projede çalışan kamu personeli ile üniversite öğretim görevlileri de, 4691 sayılı Kanun kapsamında sağlanan Gelir Vergisi desteğinden faydalanabilmektedirler (bölge içerisinde yaptıkları çalışmaları için). Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde faaliyet gösteren firmalar için önerimiz, üniversite öğretim görevlilerinden alacakları hizmeti bölge içerisinde almak ve bölgede geçirilen zaman için, bölgede bulunulduğuna dair yönetici şirketten onay alarak gelir vergisi istisnasından faydalanmalarıdır.

 

-1501 Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı  kapsamında Üniversitelerden ya da Teknokentteki Ar-Ge sağlayıcısından alınacak tasarım analiz hizmetlerinin KDV hariç fatura tutarının % 80’i hibeye konu olmaktadır. Bizim tecrübelerimize göre, bu analiz hizmetinin bedeli proje toplam bütçesinin %3’ünü geçmemelidir.

 

– HİZMET ALIMLARI GİDERLERİ;

 

-Proje için firma dışından alınacak fason işçilik ile eğitim, YMM, danışmanlık hizmet vb. giderleri bu kapsama girmektedir.

 

-Desteklenmesi uygun bulunan proje kapsamında gerçekleşen toplam yurt dışı danışmanlık ve hizmet alımlarının, projenin dönemsel desteklemeye esas harcama tutarları toplamı içindeki payı %20 ile sınırlandırılır.

 

–  5746 sayılı Ar-Ge Teşvik Kanununa göre uygulanacak % 100 Ar-Ge indirimi için; yurt içi ve yurt dışı hizmet alımlarının toplam proje bütçe harcaması içindeki payı % 20’yi geçmemelidir.

 

–  Firmanın kendi makine yapma gücü ve ekipmanı ile yapabileceği işçilik ya da şekillendirme faaliyetleri firma dışından hizmet alımları yoluyla desteklenmez.

 

–  Hizmeti alınan kişi veya kurumla proje konusunda yapılan işbirliğinin detayını, ödeme tutarını ve şeklini gösterir sözleşme, proforma fatura veya protokol yapılmalı ve projeyi TÜBİTAK’a online girerken PDF formatında ek olarak gönderilmelidir.

 

–  AGY101 ve AGY301 dokümanlarının hazırlatılması için alınan danışmanlık hizmeti, 1507 sayılı program kapsamında desteklenirken, 1501 sayılı program kapsamında desteklenmemektedir. 1507 sayılı program kapsamındaki destek sınırı;

 

  • Her bir proje için toplamda en fazla 10.000 TL (AGY101-5.000+AGY301-5.000)
  • Söz konusu hizmet alımlarına yönelik giderlerin, bir seferde ve projenin ilk AGY301 dönemiyle beyan edilmesi zorunludur. Aksi durumlarda bu giderler desteklenmez.
  • Yeminli mali müşavir ücretleri 1507 ve 1501 sayılı program kapsamında desteklenmektedir.

 

DİĞER KONULAR

 

-Transfer ödemelerinde özel banka hesabından personele ait adam/ay oranı <1>in altında olduğundan hibeye giren net ücret önce bu hesaptan firmanın banka hesabına transfer (virman) edilerek, o hesaptan tamamı ödenmelidir. Keza Malzeme ve diğer harcama ve gider kalemlerinin desteği KDV’yi kapsamadığından, önce fatura tutarı özel banka hesabından firmanın normal banka hesabına virman edilmeli, oradan faturanın tamamının havalesi yapılmalıdır.

 

– Firmaların bazılarının 5746 Sayılı Ar-Ge Teşvik Kanuna göre değil de 5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanuna göre Ar-Ge indirimini tercih ederek proje harcamalarının tamamını vergi matrahından düşmekte, TÜBİTAK’tan gelen hibeyi de 602-Diğer gelirler hesabına kaydetmektedir. 5520 Sayılı Kanun tercih edildiğinde; ayrı bir Ar-Ge departmanı kurulması, projede görev alanların Ar-Ge Merkezinde çalışıyor gibi adam/ay oranlarının 1 olması (kısmi görevlendirmeyi kabul etmiyor), TÜBİTAK’ın bazen oransal olarak desteklediği kalıplar, test cihazı gibi alet/teçhizatın kullanılması halinde bunlara ait amortisman giderlerinin Ar-Ge giderleri kapsamına giremeyeceği vb. kısıtlar söz konusu. Oysa 5746 Sayılı Kanunu firma tercih ettiğinde; bu kısıtlar ortadan kalkmakta, ancak TÜBİTAK’tan gelen hibe 549 nolu pasif hesaba kaydedilip, Ar-Ge harcamalarından bu hibenin düşülmesiyle bulunan rakam Ar-Ge indirimi olarak dikkate alınmaktadır. Bizim görüşümüz 5746 Sayılı Kanunun tercih edilmesi yönündedir.

 

-Ar-Ge harcama ve gider kalemleri için firmanın muhasebe sisteminde mutlaka Ar-Ge muhasebe alt sistemi kurularak; ilgili harcama ve giderler için şu işlemler yapılmalı ve hesap isimlerinde mutlaka proje numarası belirtilmelidir;

 

–          Malzeme giderleri 150’den 710, yansıtma hesabı ile 750,

–          Personel maliyetleri 720’den yansıtma hesabı ile  750,

–          Danışmanlık ve hizmet alımları 730’dan yansıtma hesabıyla 750,

–          Alet/teçhizat alımları ilk önce 253 nolu hesaba kaydedilip, proje süresince kullanım süresine göre hesaplanan amortisman itfa payı 750’ye,

–          Bilgisayar alımı 255 nolu hesaba kaydedilip proje kullanım süresine göre hesaplanan amortisman itfa payı 750’ye

–          Yazılım gideri ise 260 nolu hesaba kaydedilip, kullanım süresine göre hesaplanan amortisman itfa payı 750’ye kaydedilerek,

–          dönem sonunda (aylık, üç aylık, yıllık dönem sonlarında) 750 nolu hesapta biriken maliyetler 751 yansıtma hesabıyla, 263-Ar-Ge Giderleri hesabına taşınır.

 

263-Ar-Ge Giderleri hesabında kaydın olması 1501 projelerinde firmaya % 5-10 arası ek destek imkanı sağlamaktadır.

 

-Bize göre %75 destek oranlı 1507’e göre verilen 3 tekil 2’si ortak projelerde; proje verme sırası önce 2 tekil, sonra 2 ortaklı ve sonunda da 1 tekil şeklinde verilirse problem olmaz.

 

-Firmalar Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar gereği Yatırım Teşvik Belgesi kapsamında yerli ve ithal global listeden KDV’siz alımı yapılan alet, teçhizat ve sarf malzemelerini TÜBİTAK’a verecekleri Ar-Ge projelerine mükerrer olduğu gerekçesiyle dahil edemezler. Bu bağlamda çözüm aramamız gereken husus, Ar-Ge projesinde satışa konu örneğin bir makinenin malzemeleri KDV istisnası için Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB) kapsamında tedarik ediliyorsa, bu durumda TÜBİTAK projelerine dahil edilip edilmeyeceğidir.

 

SONUÇ

 

Yazılarımızı okuyan okurlarımızın da anımsayacağı üzere, yukarıdaki konulara ilişkin olarak daha önceleri de makaleler yazdık. Ancak elimizdeki mevcut bilgiler; hem mevzuat değişiklikleri hem de tartışılıp hatalar elenerek farkındalığımızın giderek artmasıyla yerini daha güvenilir ve daha açıklayıcı doğru bilgilere bırakmaktadır. Bir bakıma bilgilerimiz sonlu, sorunlarımız sonsuzdur. Hataları eleyip, ortadan kaldırmakla özgürlüğümüz daha da artmakta, ancak sorumluluğumuz da aynı oranda buna bağlı olarak giderek genişlemektedir. Ar-Ge ile uğraşan bizlere de kanımızca böyle bir bakış açısı ve hayat tarzı yaraşır.

AR-GE Muhasebesi Alt Yapısı İçin Maliyet Sistemlerinin Analizi

Ana Sayfa » Maliyet Muhasebesi
Paylaş
Tarih : 25 Nisan 2013 - 10:21

AR-GE MUHASEBESİ ALT YAPISI İÇİN

MALİYET SİSTEMLERİNİN ANALİZİ

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK
Ulusal ve Uluslar arası Ar-Ge
Hibe Fonları Uygulayıcısı, YMM

&

Muhsin YILDIRIM
SMMM

 

GİRİŞ

 

Ulusal ve uluslar arası Ar-Ge projeleri oluştururken önce zihnimizde teorik olarak hangi maliyet sistemlerinin var olduğunu saptayarak, bunlardan hangisinin bizim projeye uygunluk gösterdiğini seçeriz ve ona göre yol haritası çizeriz. Aşağıda uygulamada gözlenen maliyet sistemleri açıklanarak, birbiriyle mukayese edilmektedir.

 

1. ÜRETİM ŞEKLİNE GÖRE MALİYET SİSTEMLERİ

 

– Sipariş Maliyet Sistemi

– Safha Maliyet Sistemi

– Veya her ikisi bir arada

 

1.1.  Sipariş Maliyet Sistemi;

 

Dilimizde “Sipariş” kelimesi genellikle, firmaların müşterilerinden “mal alma talebi” anlamında kullanılmaktadır.

Maliyet sisteminde söz konusu edilen “sipariş” ise, belirli vasıfta bir mamulden belirli miktarda imal etmek için, işletmenin üretim ve diğer ilgili teknik departmanlarına verilen bir “iş emri”dir, “imalat emri”dir.

Bu imalat çoğu kez müşterilerden alınan siparişlere istinaden yapılmakla birlikte, bu şart değildir.

Bir firma, belli bir üretim programına göre, belli özellikte mamullerde bilahare satılmak üzere belli miktarlarda üretim yapabilir.

Sipariş maliyetinin asıl önemli vasfı, üretilecek bir veya birkaç birim mamulün üretim maliyetlerinin ayrı ayrı takip ve tespit edilmesinden ibarettir.

Yani sipariş maliyeti sisteminin uygulanması için ille de bir müşterinin bir mal siparişinde bulunması gerekmez, deyim yerinde ise firma kendi kendisine de siparişte bulunabilir.

Bu sistemde önemli olan, masrafların siparişler itibariyle tespit edilebilmesidir.

Direkt ilk madde ve malzemeler ile direkt işçilikler için bu iş nispeten kolaydır. Ancak, genel üretim giderlerinin ilgili siparişlere yüklenmesinde doğru anahtar seçilemedikçe, GÜG’nin siparişlere dağıtılmasında güçlükler yaşanır.

 

1.2.  Safha Maliyet Sistemi;

 

Üretimin birbirine bağlı safhalarda cereyan ettiği ve belirli ilk maddelerden (ham maddelerden) seri halde bir veya birbirine benzer birkaç mamulün üretilmesi halinde safha maliyeti sistemi kullanılır.

Sanayiimizin bünyesine uygun olmasından dolayı ülkemizde bu sistemin uygulanmasına çok rastlanmaktadır. Bu sistem örneğin; şeker, çimento, madencilik, bira, kimya, petrol, gaz, elektrik, un değirmenleri, lastik, plastik ve tekstil sektörlerinde uygulama sahası bulur.

Nitekim, biz de çalışmalarımızda bir tekstil firmasını ele alacağız ve maliyet hesaplarımızda Safha Maliyeti Sistemini uygulayacağız.

Bu sistemin esası; Her safhanın masraflarını ayrı ayrı belirleyerek ilgili safhalarda toplamak ve her safhanın üretiminin ve varsa, yarı mamulünün birim maliyetini hesaplamaktır.  Her safhanın maliyetini hesaplayabilmek için şu bilgilere ihtiyaç duyulur.

a) Miktar hareketleri

b) Masraflar

a) Miktar hareketleri aşağıdaki gibidir;

– Dönem başı yarı mamul miktarı.

– Dönem içinde üretimine başlanan veya bir önceki safhadan devralınan miktarlar.

– Dönem sonu yarı mamul miktarları

– Tamamlanıp sonraki safhaya devreden miktarlar

– Üretimden çıkan (üretilen) toplam miktarlar

b) Masraflar;

Masraf cinslerinin safhalar itibariyle toplanması konusunda direkt ilk madde ve malzemeler ile direkt işçilikler bakımından bir problem, bir zorluk yoktur. Çünkü bunlar safhalar itibariyle bellidir.

Asıl problem Genel Üretim Giderlerinin (GÜG) safhalar itibariyle toplanmasında görülür. GÜG’nin oluştuğu endirekt (yardımcı işletmeler) masraf yerlerinin masraflarının ilgili safhalara dağıtımında firmanın özelliğine göre doğru dağıtım anahtarları seçildiğinde bu sorunda halledilmiş olur.

G.Ü.G.’nin esas üretim yerleri safhalarına dağıtımda çeşitli dağıtım anahtarları metodu kullanılabilir.

Örneğin:

– Direkt işçilik saati metodu

– Direkt ilk madde (hammadde) miktarı metodu

– Matematik metod (yüzdeler metodu) gibi.

 

Biz uygulama örneğimizde yüzdeler metodunu kullanacağız.

Safha maliyeti sisteminde, masrafların dağıtımı konusunda önemli problemler yarı mamül maliyetlerinin hesabında ortaya çıkacaktır.

Tamamlanan üretimin maliyetini hesaplayabilmek için ise yarı mamullerin değerini (maliyetini)  bilmek gerekir.

Oysa ki; yarı mamullerin değeri, ancak çeşitli masraflar bakımından birim maliyetleri belli olduktan sonra tespit edilebilir.

Birim maliyetlerini hesaplayabilmek için ise, masrafları, her biri aynı değeri ifade eden, müşterek bir birim sayısına bölmek icap eder.

O halde tamamlanan üretim ile henüz yarı mamul halinde bulunan üretimi “eş değer” bir birim sayısı ile ifade etmek gerekir. Maksat yarı mamulleri de tamamlanmış birimler cinsinden ifade edebilmek olduğu için, bunların her masraf unsuru bakımından dönem sonundaki tamamlanma derecelerini bilmek gerekir.

Yarı mamullerin birim sayısı ile tamamlanma derecelerinin çarpımı, onların tamamlanmış birim cinsinden ifadesi anlamında “tam birim sayısını” verir. Yarı mamul maliyetleri-hesaplamaları, uygulama örneğimizde rakamlarla tatbiki olarak yapılacaktır.

 

2. ZAMANA GÖRE MALİYET SİSTEMLERİ

 

– Fiili Maliyet Sistemi (çalışma örneğimiz buna göre olacaktır)

– Geleceğe dönük maliyet sistemleri

a) Tahmini Maliyet Sistemi

b) Standart Maliyet Sistemi

 

2.1. Fiili Maliyet Sistemi

Çeşitli üretim safhalarında fiilen gerçekleşen masrafların esas alınarak maliyetlerin hesaplandığı bir sistemdir. Halen tatbikatta ve bilhassa ülkemizde en çok uygulanan sistem budur.

 

2.2. Tahmini Maliyet Sistemi

Sadece geçmiş dönemlerin neticelerine ve gelecekteki muhtemel gelişmelere göre istatistiki bazı hesaplarla önceden tespit edilen maliyetlere “tahmini maliyetler” denir.

Bunlar “olması beklenen” bir çeşit ortalama maliyettir ki; kesinlik dereceleri ve firma içi analizlerde kontrol değerleri çok zayıftır.

 

2.3. Standart Maliyet Sistemi

İlmi ve teknik esaslara istinaden hesaplanan ve belirli koşullarda “olması istenen” maliyetlere “standart maliyet” adı verilir.

Bu sistemin esası; mamul maliyetlerinin önceden ilmi ve teknik hesaplara dayanılarak “olması gereken seviyede” planlanması ve maliyet hesaplarında fiili rakamlar yerine bunların kullanılmasıdır.

Bu sistemin uygulanmasında, firmanın fiili masraflarını da dikkatle takip etmek ve bunları sürekli olarak standartlarla karşılaştırmak gerekir.

Standart Maliyet Sisteminin; başta mamul maliyetlerinin hesabında sür’at ve kolaylık sağlamak, üretim planlamasında ve kontrollerde kolaylık sağlamak gibi faydaları yanında; Standartların iyi tespit edilememesi veya standartların eskimiş olması nedeniyle işletme içi ve işletmeler arası analizlerde yanıltıcı sonuçlara yol açabilmesi gibi sakıncaları da vardır.

 

3. MALİYETİN KAPSAMINA GÖRE MALİYET SİSTEMLERİ

 

– Tam Maliyet: Vergi kanunlarına göre kullanılır. (çalışma örneğimiz buna göre olacaktır)

– Normal Maliyet: Yönetim Muhasebesi konusudur.

– Değişken Maliyet: Yönetim Muhasebesi konusudur.

 

3.1. Tam Maliyet

1) Direkt ilk madde ve malzeme

2) Direkt işçilik

3) Sabit G.Ü.G.

4) Değişken G.Ü.G

 

3.2. Normal Maliyet

1) Direkt ilk madde ve malzeme

2) Direkt işçilik

3) Kapasite kullanımına göre sabit G.Ü.G

4) Değişken G.Ü.G

 

3.3. Değişken Maliyet

1) Direkt ilk madde ve malzeme

2) Direkt işçilik

3) Değişken G.Ü.G

 

ÖRNEK :

– Bir işletmenin dönem sonu itibariyle üretim giderleri aşağıdaki gibidir:

1) Direkt ilk madde ve malzeme sarfiyatı    : 4.000.-

2) Direkt işçilik giderleri                                       : 6.000.-

3) Sabit G.Ü.G.giderleri                                      : 2.000.-

4) Değişken G.Ü.G giderleri                              : 4.000.-

– İşletmenin üretim kapasitesi 20.000 adet mamul.

– İşletme ilgili dönemde 16.000 adet mamul üretip satmıştır.

– Buna göre;

– Tam maliyet, normal maliyet ve değişken maliyete göre mamul birim maliyeti nedir?

 

TAM MALİYET                  NORMAL MALİYET             DEĞİŞKEN MALİYET

1) 4.000.-                                        4.000.-                                      4.000.-

2) 6.000.-                                        6.000.-                                      6.000.-

3) 2.000.-                                        1.600.-                                          -.-

4) 4.000.-                                        4.000.-                                      4.000.-

———-                                       ———-                                   ———-

16.000.-                                         15.600.-                                    14.000.-

/                                                         /                                                  /

16.000.-                                         16.000.-                                    16.000.-

=                                                        =                                                 =

1.-YTL/Ad.                             -.97,5.-YTL/Ad.                     -.87,5.- YTL/Ad.

 

 

(16.000/20.000 =%80)

(2.000.x %80 = 1.600)

 

 

SONUÇ

 

Yukarıdaki maliyet sistemlerinin, hem proje hazırlarken maliyet kalemlerinin saptanması ile başabaş noktasının hesaplanması hem de proje onaylandıktan sonra mali raporlamada harcama ve gider kalemlerinin tanımlanmasında büyük faydası olduğuna inanmaktayız. Hangi maliyet sistemlerinin var olduğu ile hangisinin bize uygun olduğu hususu önce zihnimizde “sanal” olarak şekillenmeli, proje onaylandıktan sonra da “somut” harcama ve gider kalemleri ile örtüştüğü analiz edilerek, öğrenme süreci sağlanmalıdır.

AR-GE Muhasebesinin Alt Yapısı Olarak Maliyet Muhasebesinin Önemi, Fonksiyonları ve Temel Kavramları

Ana Sayfa » Maliyet Muhasebesi
Paylaş
Tarih : 11 Nisan 2013 - 12:45

AR-GE MUHASEBESİNİN ALT YAPISI OLARAK

MALİYET MUHABESİNİN ÖNEMİ,

FONKSİYONLARI VE TEMEL KAVRAMLARI

  

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK
Ulusal ve Uluslar arası Ar-Ge
Hibe Fonları Uygulayıcısı, YMM

&

Muhsin YILDIRIM
SMMM

 

GİRİŞ

 

Maliyet muhasebesinin önem ve fonksiyonlarını şu şekilde sıralayabiliriz:

 

–          İşletmelerin Mal ve Hizmet fiyatlandırmalarına ışık tutar.

–          Şirket sahip ve yöneticilerinin kontrol kararlarında etkin rol oynar.

–          Bunun için kaynakların ne denli etkin kullanıldığı, nerede kayıp, kaçak ve israf olup olmadığı konusunda yöneticilere bilgi ve ipucu verir.

–          Maliyet bilgileri Bütçe ve Planlamanın ana verilerini oluşturur.

–          Şirket dışı çevrelerin şirket hakkındaki kararları için de belirleyici rol oynar.

–          Maliye idaresi için (vergisel açıdan) ise maliyet muhasebesi zorunludur.

–          Maliye idaresince yapılan veya yapılması muhtemel vergi incelemelerinde;

 

  • Mamul maliyetlerinin,
  • Yarı mamul maliyetlerinin,
  • Stok maliyetlerinin,
  • Satılan malın maliyetinin (SMM)’nin
  • Randıman belirlemelerinin doğru hesaplanıp hesaplanmadığına bakılır ve bunlar için kaynak olarak maliyet muhasebesi bilgileri ile kayıtlarına başvurulur.

 

Bu nedenlerle işletmelerde kullanılan maliyet sistemine göre:

–          Maliyet bilgilerinin tasnif edilmesi,

–          Kayıtlara doğru alınması,

–          Kayıtlara göre; Mal ve Hizmet birim maliyetlerinin ve dolayısıyla yarı mamul, mamul SMM hesapları doğru yapılarak dönem maliyetlerinin doğru hesaplanması,

–          Randımanların doğru belirlenmesi çok büyük önem arz etmektedir.

–          Ticaret Muhasebesi (Finansal Muhasebe), Finansal Tablolar (Bilanço, Gelir Tablosu vb.) bir dönemin toplu sonuçlarını yansıtır.

–          Maliyet Muhasebesi bilgilerin ve buna ait tablolar bütünün parçalarını irdelemeye yardımcı olur.

–          Gider yerlerinin, gider çeşitlerinin, masraf ve kar merkezlerinin, sorumluluk merkezlerinin, mamul cinsinden ve mamul gruplarının ayrıntılı olarak irdelenmesi maliyet bilgileri sayesinde olabilir.

–          Kontrol, planlama, bütçeleme ve geleceğe yönelik karar almalarda ise maliyet muhasebesinin ihtiva ettiği detay bilgilere ihtiyaç vardır.

-Maliyet Muhasebesi Ar-Ge Muhasebesinin alt yapısını oluşturur. Maliyet muhasebesini iyi kurgulamadan, Ar-Ge muhasebesinin oluşturulmasında hatalar yaşandığını uygulamadaki çalışmalarda gözlemlemekteyiz.

 

1. MALİYET VE MALİYET MUHASEBESİ İLE İLGİLİ GENEL AÇIKLAMALAR

1.1. MALİYETİ OLUŞTURAN 3 (ÜÇ) ANA UNSUR

a) HAMMADDE (İlk Madde ve Malzeme)

b) DİREKT İŞÇİLİK

c) GENEL ÜRETİM GİDERLERİ.

Bu üç ana unsurun toplamı; Dönemin Toplam Üretim Maliyetini oluşturur.

Toplam üretim maliyetinin ilgili dönemde üretilen toplam ürün miktarına bölümü, birim başına üretim maliyetini verir.

 

1.1.1. Hammadde

a) Direkt (Ana) Hammadde: Üretilen mamulün bünyesinde direkt olarak yer alır. (Örneğin; Dokuma üretiminde, iplik, konfeksiyon üretiminde renkli kumaş)

b) Endirekt Hammadde:

1) Yardımcı madde (malzeme): Üretilen mamulün bünyesine girer. (Örneğin; Mamul kumaş üretiminde, boya, kimyevi madde)

2) İşletme malzemesi: Üretilen mamulün bünyesine girmez (Örneğin; Yedek parçalar, makine yağları). Fakat, üretim için zorunludur.

 

1.1.2. Hammadde ve Malzeme Maliyetinin Unsurları

a) Malın alış fiyatı

b) Nakliye

c) Fiyat farkı (varsa)

d) Faiz (varsa), (mal stoklara girinceye kadar mecburi)

e) Kur farkı (varsa), (mal stoklara girinceye kadar mecburi)

 

1.2. HAMMADDE VE MALZEME STOK VE SARFLARININ DEĞERLEME YÖNTEMLERİ

a) Spesifik (fiili) Maliyet

b) Ağırlıklı ortalama Maliyet

c) Basit ağırlıklı ortalama

d) Hareketli Ağırlıklı ortalama

e) İlk giren ilk çıkar

f) Son giren ilk çıkar.

 

1.2.1. Spesifik (Fiili) Maliyet

Emtia, prensip itibariyle spesifik (fiili) maliyetle değerlenir. Örneğin; TV alımı satımı yapan bir kimse yada firma, dönem içinde farklı tarihlerde, aynı tipten TV leri değişik bedellerde satın almış ise, bunlardan dönem sonlarını da mevcut olanlardan her birisini, kendisine mahsus maliyet bedeli ile değerlemek ve satılanları da kendisine mahsus maliyet bedeli ile SMM’ne çıkmak zorundadır.

 

1.2.2. Ağırlıklı Ortalama Maliyet

Yağ, bulgur, pirinç, pamuk, iplik, kumaş gibi misli ile belirli mallarda, fiili maliyetle değerleme her zaman mümkün olmayabilir. Bu durumda değerleme “Ağırlıklı Ortalama Maliyet Bedeli” ile yapılır.

1)      Basit Ağırlıklı Ortalama Maliyet: Dönem başı mevcudu ile dönem içinde alınan malların toplam bedeli, bunların toplam miktarına bölünür ve birim miktarın ortalama maliyeti bulunur.

2)      Hareketli Ağırlıklı Ortalama Maliyet: Bu metodun uygulanabilmesi için, sürekli envanter tutulması veya belli tarihler itibariyle kaydi envanter çıkarılması gerekir. Hareketli Ağırlıklı ortalama fiili maliyete en yakın sonucu verir.

 

1.2.3. İlk Giren İlk Çıkar Değerleme Metodu

Bu metodda, ilk alınan mallar, ilk olarak satılır veya sarf edilir. Stokta kalan mallar son alınanlardan oluşur. Dönem sonlarındaki bakiye stokların birim maliyeti ise ortalama olarak belirlenir. Fakat, müteakip dönem başından itibaren stoktan çıkışlar ortalama maliyetle değil, stoklara giriş sırasına göre yapılır.

 

1.2.4. Son Giren İlk Çıkar Değerleme Metodu

Bu metodun uygulanmasında, stoktan çıkışlar için son giren mallardan başlanır. Dönem sonu bakiye stok maliyeti ise ilk giren mallardan oluşur.

 

EMTİA DEĞERLEMESİ ÖRNEKLERİ

1. BASİT AĞIRLIKLI ORTALAMA MALİYET

Dönem başı mevcudu             =  5.000 kg x 1                    =   5.000.-TL

…….tarihindeki alış                    = 10.000 kg x 1.2               = 12.000.-TL

…….tarihindeki alış                    =   8.000 kg x 1.6               = 12.800.-TL

…….tarihindeki alış                    =   7.000 kg x 2                   =  14.000.-TL

Toplam                              =  30.000 kg                        =  43.800.-TL

Ortalama maliyet                      = 43.800 / 30.000 kg        = 1.46.-TL /Kg

 

2. HAREKETLİ AĞIRLIKLI ORTALAMA MALİYET

Dönem Başı Mevcudu            =  5.000 kg x 1                    =  5.000.-TL

……tarihinde 1. Alış                   = 10.000 kg x 1.2               = 12.000.-TL

Toplam                              = 15.000 kg                         = 17.000.-TL

 

Ortalama Maliyet                      = 17.000 / 15.000 kg        = 1.133.-TL / Kg

…….tarihinde sarfedilen         = (4.000kg x 1.133.-)       = (4.532.-TL)

Kalan                                  = 11.000 kg                         = 12.468.-TL

…….tarihinde 2. alış                  = 8.000 kg x  1.6.-             = 12.800.-TL

Toplam                              = 19.000 kg                         = 25.268.-TL

 

Ortalama Maliyet                      = 25.268.- / 19.000 kg     = 1.33.-TL

……tarihinde sarfedilen          = (10.000 kg x 1.33.-)      = (13.300.-TL)

Kalan                                  = 9.000 kg                           = 11.968.-TL

……tarihinde 3. Alış                   = 7.000 kg x 2                     = 14.000.-TL

Toplam:                             16.000 kg                             = 25.968.-TL

Ortalama Maliyet                      = 25.968.- / 16.000 kg     = 1.623.-TL

 

Bundan sonraki sarfın ortalama maliyeti 1.623.-TL olacaktır. Başka sarf ve alış yoksa dönem sonu stoku 1.623.-TL ortalama maliyet üzerinden değerlenecektir.

 

3. İLK GİREN İLK ÇIKAR (FİFO)’YA GÖRE

Dönem başı mevcudu             =  5.000 kg x 1                    =  5.000.- TL

……..tarihinde 1. Alış                = 10.000 kg x 1.2               = 12.000.-TL

……..tarihinde 1. Sarf               = (4.000 kg x 1)                 = (4.000.-TL)

……..tarihinde 2. Alış                = 8.000 kg x 1.6)               = 12.800.-TL

……..tarihinde 2. Sarf               = (10.000 kg x 1.080)       = (11.800.-TL)

(1.000 kg x 1= 1.000.- + 9.000 kg x 1.2 = 10.800.-          = 11.800.-TL)

…….tarihinde 3. Alış                  = 7.000 kg x 2                     = 14.000.-TL

Kalan                                 = 16.000 kg                         28.000.-TL

Bundan sonraki sarfa ilk 1,2.-TL den 1.000 kg ile başlanacaktır.

Başka sarf ve alış yoksa dönem sonu stoku 16.000 kg için 28.000.-TL olarak değerlendirilecektir.

 

4. SON GİREN İLK ÇIKAR (LİFO)’YA GÖRE

…….tarihinde 3. Alış                  =   7.000 kg x 2                   = 14.000.-TL

…….tarihinde 2. Alış                  =   8.000 kg x 1,6               = 12.800.-TL

…….tarihinde 1. Sarf                 =  (4.000 kg x 2                  =   8.000.-TL

…….tarihinde 1. Alış                  = 10.000 kg 1,2                  = 12.000.-TL

Dönem Başı Stok                       =   5.000 kg x 1                   =   5.000.-TL

…….tarihinde 2. Sarf                 = (10.000 kg 1.72)            = (17.200.-TL)

(3.000 kg x 2 = 6.000 + 7.000 kg x 1.6 = 11.200.-)          = 17.200.-TL)

————                           ————-

Kalan                                 = 16.000 kg                         = 18.600.-TL

Bundan sonraki sarfa 2. alış bakiyesi 1.000 kg dan 1.6.-TL birim fiyatı ile başlanacaktır. Başka Sarf ve alış yoksa Dönem Sonu Stoku 16.000 kg için 18.600.-TL olarak değerlenecektir

 

2- DİREKT İŞÇİLİK

 

–  İlgili ürünün üretiminde (esas üretim gider yerlerinde) bizzat ve bilfiil çalışanların işçiliklerinden oluşur.

 

Direkt İşçiliğin Unsurları:

– Normal ücret

– Hafta sonu ücreti

– Genel tatil ücreti

– İzin ücreti

– Fazla mesai

– Prim ve İkramiyeler

– Sosyal yardımlar (yakacak, yiyecek, giyecek, çocuk, tahsil, bayram, doğum, ölüm, evlenme yardımları gibi)

– Sosyal güvenlik giderleri (SSK primi işveren payı, işsizlik sigortası işveren payı gibi)

 

3- GENEL ÜRETİM GİDERLERİ

 

Esas üretim gider yeri ile ilgili olmayıp yardımcı işletmelerle ilgili olan tüm üretim giderleri ile, esas üretim gider yeri ile de ilgili olduğu halde, üretilen ürün maliyetine doğrudan doğruya yüklenemeyen, ancak belirlenen bir anahtar vasıtasıyla veya belirlenen oranlarda yüklenebilen tüm üretim giderlerinden oluşur.

 

Genel Üretim Giderleri Çeşitleri:

– Üretimde kullanılan yardımcı malzemeler

– Endirekt işçilikler

– Tamir bakım giderleri

– Amortismanlar

– Isı, ışık ve enerji giderleri

– Haberleşme giderleri

– Kırtasiye giderleri

– Muhtelif genel giderler

Normal olarak yardımcı işletmeler gider yerlerinde oluşan bu gibi genel üretim giderleri, bir dağıtım tablosu aracılığı ile esas gider yerlerine dağıtılmak suretiyle 151 no.lu Yarı Mamuller Üretim hesabına aktarılır.

 

4- GENEL İDARE GİDERLERİ

 

Maliyeti oluşturan giderlerin dışındaki genel giderlerdir.  Genel idare giderlerinin içinde; İşçilik, amortisman, tamir ve bakım, ısı, ışık ve enerji gibi maliyet gideri benzeri giderler de yer alır.  Fakat bunların tümü idari ünitelerle ilgilidir.  Genel idare giderlerinden mamül maliyetine pay vermek isteğe bağlıdır. Dileyenler genel idare giderlerinin tümünü veya içinden bazılarını veya mantıki izahı olmak şartıyla tümünün belli bir oranını maliyete katabilirler.  Ancak, genel idare giderlerinden mamule pay verme seçimi bir hesap dönemi boyunca mükellefi bağlar. Bir genel idare giderinden mamule pay verilebilmesi için, o giderle mamul üretimi arasında bir bağlılığın bulunması gerekir.

Gider- Maliyet Gideri- Hem Gider, Hem Maliyet Gideri Kavramları:

Gider: Anında tüketilen veya faydalanılan mal veya hizmetler için ödenen veya borçlanılan bedellerdir.

Maliyet Gideri: Başka bir mal veya hizmetin bünyesinde tüketilen veya faydalanılan mal veya hizmet için ödenen yada borçlanılan bedeldir.

Hem Gider-Hem Maliyet Gideri: Hem anında, hemde başka bir mal veya hizmetin bünyesinde tüketilen mal veya hizmet için ödenen veya borçlanılan bedellerdir.

Örneğin; İstenirse doğrudan gider yazılabilen veya istenirse maliyete pay verilebilen Genel İdare Giderleri, Hem Gider, Hemde Maliyet Gideri niteliğindedir.

 

5. FİNANSMAN GİDERLERİ

 

– Alınan kredinin amacı ve kullanıldığı yere göre; Tümü maliyeti ilgilendirebilir ve kredi faizleri mamul maliyetine yansıtılır veya tümü bir makine yatırımı ile ilgilidir ve amortisman yolu ile maliyete intikal ettirilir.

– Veya, tümü doğrudan gider yazılabilecek finansman gideri olabilir. Yada belli oranlarda maliyet, yatırım ve sonuç hesaplarına aktarılacak şekilde kullanılmış bulunan faiz ve/veya kur farklarından oluşan finansman giderleridir.

 

6. KONU İLE İLGİLİ ÖNEMLİ HATIRLATMALAR

 

– Binek otomobillerin amortismanları kıst ayrılır.

– Sabit kıymetler için kullanılan kredilerin yatırım dönemine ait faiz ve kur farkları sabit kıymetin maliyetine verilir. (zorunludur)  Yatırım döneminden sonraki faiz ve kur farkları isteğe bağlı olarak doğrudan gider yazılabilir veya aktifleştirilerek sabit kıymetin maliyetine eklenebilir ve asıl sabit kıymetin kalan amortisman süresi içinde amorti edilir.

– Bir sabit kıymete sonradan eklenen değer;

a) Şayet o sabit kıymetin değerini ve fonksiyonunu arttırıyorsa; Bu eklenen değer ilgili asıl sabit kıymetin kalan amortisman süresi içinde amorti edilir.

b) Eğer, bir sabit kıymete sonradan eklenen bir değer sabit kıymetin ömrünü uzatıyorsa, ilgili asıl sabit kıymetin amortisman süresi kadar süre içinde amorti edilir. Örneğin ; %20’den 5 yıl süre ile amortismana tabi tutulan bir nakliye aracının dördüncü yılda motoru değiştirilmiş ise, aracın amortisman süresinin bitimine 1 (bir) yıl kalmış olduğu halde, araca yeni takılan motor, takıldığı yıldan itibaren %20’den 5 yıllık sürede amorti edilir.

– Herhangi bir nedenle limit dışında eksik kapasite ile çalışıldığında örneğin; Bazı makinelerin dönem içerisinde hiç çalıştırılmaması halinde, bu makinelerin amortisman giderleri ve örneğin, yıllık bakım yapıldığı günlere ait direkt ve endirekt tüm işçilikler “Tam Maliyet” sisteminde üretim maliyetine verilebilirse de, “Normal Maliyet” sisteminde bu giderler üretim maliyetine verilmez ve 680 no.lu çalışılmayan kısım gider ve zararları hesabına yazılır.

– Üretim (imalat) nedir ? Bitim İşi nedir?

İmalat: Yeni bir madde meydana getirmektir.

Bitim İşi: Bir madde üzerinde tadilat yapmaktır.

Bazı işler vardır ki, kendi namına yapılırsa İmalat, başkası namına yapılırsa Bitim İşi sayılır. İplikten ham kumaş dokumak imalattır.  Ancak, kendi dokuduğu yada dışarıdan satın aldığı ham kumaşı boyama, apreleme gene imalattır ve bunlar için “İmalat Defteri” tutulur.

Boyama ve apreleme işinin başkasına ait kumaş üzerine ücret karşılığı yapılması işi ise “Bitim İşi”dir. Bu durumda imalat defteri yerine “Bitim İşi Defteri” tutulur.

Bir firma boya ve apre işlerini hem kendi namına hemde başkasına fason olarak yapabilir. Bu durumda kendi namına yaptığı işler için imalat defteri, başkasına yaptığı boya ve apre fason işi için ise bitim defteri tutulur.

7/A seçeneğine göre maliyet muhasebesini yapanlar, kayıtlarında imalat defterine kaydedilmesi gereken tüm bilgileri göstermeleri şartıyla imalat defteri tutmayabilirler.

– Mal ve/veya malzemeler stoka alınıncaya kadar, varsa faiz ve kur farkları zorunlu olarak bu mal ve/veya malzemenin maliyetine verilir.

– Mal ve/veya malzemeler stoka alındıktan sonra gelen faiz ve kur farkları, mal ve/veya malzeme halen stokta ise, istenirse maliyete verilir, istenirse doğrudan gider kaydedilir.

 

 

SONUÇ

 

Yukarıda açıklanan 3 maliyet unsuru TÜBİTAK-TEYDEB 1507 ve 1501 ar-ge destek programları için Ar-Ge muhasebesini oluştururken kullandığımız direkt maliyet unsurlarıdır. 1511 öncelikli alanlar destek programında ise bu üç maliyet unsuruna ilaveten projenin Ar-Ge faaliyetlerini yürütmek amacıyla proje kapsamında gerçekleşen; destek personeli, elektrik, su, gaz, bakım-onarım, haberleşme, vb. giderlere karşılık gelen proje genel giderleri için, dönemsel desteklemeye esas harcama tutarının %10’u hibe tutarına ilave edilir. Bu bakımdan yukarıda açıklanan endirekt maliyet kalemlerini de analiz etmek gerekiyor.

AR-GE Projesi Vermeden Önce Proje Bütçesinin Maliyet Yönetimine İlişkin Örnek Çalışmalar

Ana Sayfa » Maliyet Muhasebesi
Paylaş
Tarih : 22 Mart 2013 - 12:56

AR-GE PROJESİ VERMEDEN ÖNCE PROJE BÜTÇESİNİN

MALİYET YÖNETİMİNE İLİŞKİN ÖRNEK ÇALIŞMALAR

 

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK

Ulusal ve Uluslar arası Ar-Ge

Hibe Fonları Uygulayıcısı, YMM

abdanmer@gmail.com

 

GİRİŞ

Son dönemlerde muhasebe raporlamalarında baştan önleyici bir tedbir olarak maliyet yönetimi kavramı geliştirilerek, yönetimin sırasıyla 4 aşaması olan “planlama, örgütleme, yöneltme ve kontrol” konularında deneysel sınamalar ve doğrulama çalışmaları yapılmaktadır.

Aşağıda başta TÜBİTAK-TEYDEB, daha sonra KOSGEB Endüstriyel Uygulama ve Avrupa Birliği Ar-Ge projelerinde bütçesinin maliyet yönetimine ilişkin çıkarsadığımız bazı notlar yer almaktadır. Proje bütçesi, hibenin tutarını belirlediğinden maliyetlerin yönetimi merkezi bir role sahiptir. Proje çalışması bir ekip işi olduğundan, aşağıdaki hususların ilkin ayrı sonra da birlikte şirket yetkilisi, proje yürütücüsü, pazarlama, satın alma, Ar-Ge ve kalite kontrol, muhasebe ve SMMM (yetkili mali müşavir) yetkilileri arasında eleştirel analiz ve tartışmaya konu olmalıdır. Bizce projeyi yazma ve yürütme işlevi sadece proje yürütücünün üzerine bırakıldığında, projelerin çoğu zaman reddine gittiğini gözlemlemiş bulunmaktayız.

 

PROJE BÜTÇESİNDE MALİYET YÖNETİMİ UNSURLARI

PERSONEL GİDERLERİ

– Personel giderlerinde bizce proje yürütücüsünün adam/ay oranı 0,40 olmalı. Diğer personellerin adam/ay oranları ise 0,20 – 0,30 arasında seyretmeli. Bir firmanın belli bir zamanda birden fazla Ar-Ge projesi olabileceğinden, projelerde paylaştırarak adam/ay oranların toplamları en fazla 1 olabilir.

– Şirket ortağı Bağ-Kur’lu ya da sigortalı olup ar-ge projesinde görev alıyorsa, o Proje için örneğin aylık 2.000,00.-TL brüt ücret yazabiliriz. Bunun için Genel Kurul Kararı ile noter tasdiki gerekli. Noter Tasdiki yapıldıktan sonra ücreti desteğe tabi olur. Bağ-Kur’lu ve sigortalı şirket ortaklarının TÜBİTAK Ar-Ge projelerinde görev almasını mevzuat izin vermektedir. Mevzuattan doğan bir destekten yararlanmak yanında özellikle şirket ortaklarının projede görev alıp personel maliyetlerinde yer alması, projeyi güçlendirmektedir. Ayrıca ortağın personel gideri proje maliyeti içinde yer aldığından, Ar-Ge harcaması olarak %100 Ar-Ge indirimine tabi olmakta, Ar-Ge projesi ürün yeniliği yanında süreç yeniliğini de içeriyorsa proje bittiğinde süreç ekipmanının maliyeti içerisinde yer alan ortağın personel gideri de 5 yıllık süre ile itfa edilerek, kardan düşülebilmektedir. Ayrıca sadece şirkette çalışan ve huzur hakkı almayan ortaklar şirketten para çekmeleri Yeni TTK Kanuna göre sıkıntı olmaktadır. Ar-Ge projeleri ne kadar sürekli olur ve şirket ortakları projelerde görev alırlarsa bu yaşanan sıkıntılar da önlenmiş olur. Ek olarak KOBİ’lerin tekli 2 projeden sonra, ortaklı 5 projeden sonra verecekleri 1501 SANAYİ ARAŞTIRMA TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VE YENİLİK PROJELERİNDE mikro ve küçük işletmelerde personel maliyetlerinin %90 desteklenmesi nedeniyle ortakların projede yer alması, firmaların ana gayesi olan karın maksimizasyonu için gereklidir.

 

– Aynı konuda iki ayrı kurumdan teşvik alınamayacağı kuralına göre KOSGEB’den Nitelikli Eleman Desteği alan personel, TUBİTAK AR-GE projelerinde yer almamalıdır.

– Ar-Ge projesi çalışması ile birlikte personel maaşlarında kademeli ücret artışı olması makul olup, yüksek oranda artışlar yanlış anlamalara yol açabilir.

– 5746 Sayılı Ar-Ge Kanunu; Ar-Ge personelinin  % 10 oranında teknik eleman dışındaki personelin Ar-Ge projelerinde görev alabileceğini belirtirken, TÜBİTAK uygulamasında bu tür personelin destek kapsamı dışına alındığını görmekteyiz.

– Personel bütçesi doldurulurken projenin kabulü halinde yeni teknik elemanların istihdam edilmesi söz konusu ise, bunların da emsal ücretleri projeye dahil edilmeli. Ücretlerin tavanı hususunda genellikle her kuruluşun limitleri var olup, güncel olarak bu limitler takip edilmelidir.

– Personel maaş ödemeleri (diğer proje giderleri için de geçerlidir) banka kanalıyla eksiksiz (Yani kısmi ödeme 1 TL. bile olsa ilgili personelin maliyeti kapsam dışına alınır) ödenmelidir.

SEYAHAT GİDERLERİ

-TÜBİTAK mevzuatına göre yalnızca ekonomik gidiş/geliş uçak biletinin giderinden hibe alınabilir. Eğer İhracatçılar Birliğinin pazarlama desteğine başvurulursa, o destekte otel giderleri de hibeye dahildir. Ancak iki ayrı kurumdan aynı konuda iki defa destek alınamayacağın unutmamak gereklidir.

ALET-TEÇHİZAT GİDERLERİ

-Projede kullanılması öngörülen Alet/Teçhizat (örneğin kalıp gibi) aynı zamanda üretimde de kullanılacak ise, bu maliyet unsurunun Ar-Ge unsuru ve sistematiği (bilimsel ve teknolojik belirsizliği ve giderilmesi önlemleri)  olmadığı için ya reddedilir yada %40 oransal desteğe tabi tutulur. Örnek verir isek bir kalıp setinin KDV hariç bedeli 2.000,00.-TL önce bunun %40 alınır. 800,00.-TL.’nin  %75’i 600,00.-TL’sı KOBİ projelerinde hibe olarak verilir (Sanayi projelerinde bu oran %40-60 arasıdır). Sadece Ar-Ge ‘de kullanılacak bir alet olursa, örneğin hızlı (rapid) prototipler, yazıcı, yazılım programı gibi, bu durumda fatura bedelinin %75’i hibeye konu olur. Diğer yandan sadece Ar-Ge faaliyetinde kullanılacak olan bir test cihazı ise, doğrusal destek oranı uygulanır.

TASARIM DOĞRUMA FAALİYET GİDERİ

-Yurtiçi Ar-Ge kuruluşlarına yaptırılan tasarım doğrulama analizleri örneğin Sonlu Elemanlar Yöntemi ile Tasarım Doğrulama faaliyeti için firma dışından destek alınırsa hibeye tabi olur. Eğer bu analizi firma kendisi yapabiliyor ve gelen hakeme ispat edilebiliyor ise, firma dışından hizmet almaya gerek olmadan proje faaliyeti yürütülür.

-TÜBİTAK sanayi projelerinde destek oranı %40-60 arası olmasına karşın, tasarım doğrulama hizmetinin Üniversitelerden yada Teknokent’teki analiz firmasından alınması halinde, destek oranı %80 olmaktadır.

DANIŞMANLIK VE FİRMADIŞI FASON ŞEKİLLENDİRME GİDERLERİ

– Danışmanlık hizmetleri ve fason işçilik gibi alınacak hizmetin ismi, varsa miktarı birim fiyatı ve tutarı gibi unsurları içerecek şekilde proforma fatura alınarak TUBİTAK’a ve KOSGEB’e proje geçilirken PDF formatına geçilmesi gerekiyor. Proje yazma aşamasında, proforma faturaların alınması gerekiyor.

– Burada bilinmesi gereken bir husus da yurt içi (ve özellikle yurt dışı) Danışmanlık ve fason işçilik toplam bedelin proje bütçesinin %20’sini geçmemesine dikkat etmek gerekiyor. Aksi halde Tasarımı da dışarıdan alınıyor olarak yorumlanarak proje ret edilebilir. Böyle durumlarda ortak proje yapmak gerekiyor.

– Ayrıca fason işçilikler, Ar-Ge projesi verilen firmada yapılması söz konusu ise, dışarıdan alınacak fason işçilikler ret olur. YMM tasdik ücretleri de TÜBİTAK KOBİ ve sanayi projelerinde (AB Projelerinde de) desteklenmektedir. KOSGEB projelerinde YMM tasdik ve denetim raporu istenmemektedir.

MALZEME GİDERLERİ

– Malzeme gider faturalarının kural olarak proje süresi içinde düzenlenmiş olması gerekir.

– Bununla birlikte TÜBİTAK mevzuatında proje başlangıç tarihinden önce de malzeme alımları kabul edilmekte, ancak proje süresi içinde stoktan çıkış muhasebe kaydının yapılarak maliyetten gidere dönüşmesini şart koşmaktadır. Bu şekilde muhasebe kaydı yapılmayan malzeme giderleri ret edilmektedir.

– Özellikle pilot tesis Ar-Ge projelerinin ağırlığı makineler olacağı için, aynı makinelerin yatırım teşvik belgesinde kullanılmaması gerekir. Çünkü Yatırım Teşvik Mevzuatını belirleyen Ekonomi Bakanlığı aynı konuda doğrudan ve dolaylı Bakanlık dışındaki destekleri kabul etmiyor.

DİĞER MALİYET YÖNETİM UNSURLARI

– Yeni KOBİ tanımında çalışan sayısı maksimum 250 kişi, aktif toplamı ve yıllık net satış hasılatı 40 milyon TL oldu. KOBİ tanımını yaparken Bilançonun aktif tarafında yer alan 242- İştirakler ve 245-Bağlı Ortaklık var ise, konsolidasyon yani toplama söz konusu olabilir(gerçek kişi ortaklıklarında konsolidasyon söz konusu değildir). Ayrıca şirket sermayesinde başka bir şirket ortak ise o durumda da konsolidasyon söz konusu olacağından, bu konuda hata yapmamak için ilgili SMMM ya da YMM’e başvurulmalıdır.

– TÜBİTAK ve KOSGEB Ar-Ge projelerinde ödemesi yapılan personel harcamaları ile diğer giderlerin hibesi söz konusu olduğundan, projenin başarıyla bitirilmesi için yeterli bir çalışma sermayesine sahip olunmalıdır. YMM rapor tarihinden sonrasına çek verilmemeli, proje gider faturalarının ödenmesinde torba cari hesap usulü değil, havale ve çeklerde Ar-Ge faturasının sayı ve tarihi yazılarak, ayrıştırma metodunu tercih etmelidir. Firmanın finansman ihtiyacı var ise, projenin kabulünden sonra örneğin TÜBİTAK Transfer uygulamasına göre teminat mektubu ile proje bütçesinin % 25’i oranında ön ödeme alınarak, daha sonraki hibeden mahsup edilebilmektedir.

-Ar-Ge projesi çıktısı ticari olarak satışa konu ise, satışın proje bitiş tarihinden sonra gerçekleşmesi ve faturanın bu tarihten sonra düzenlenmesi gerekir. Özellikle Kamu’ya proje konusu makine ya da ürün, projeye başlamadan önce veya proje süresince satılıyor ise hibe kapsamı dışına alınacağının unutulmaması gerekir.

– Ar-Ge projesinin sonunda muhasebesel bir dille “gayri maddi bir hak” oluşacağı için, proje maliyetlerini oluşturan ilk madde ve malzeme, işçilik ve genel üretim giderleri firmanın normal üretim sürecinden ayrıştırılarak, 750-751 hesaplar aracılığıyla bilanço aktif kalemi olan 263 hesaba taşınmalıdır. Bu hesap yoluyla Ar-Ge giderlerinin maliyet yönetimi daha kolaydır. Ayrıca Ar-Ge giderlerinin 263 nolu hesapta görülmesi 1501 Sanayi Ar-Ge projelerinde %5 ila 10 arası ek destek ilavesine tabi olmaktadır.

– Ürün ve süreç yeniliği Ar-Ge projelerinde proje süresi bize göre 10 aydan aşağı olmamalı, çünkü problem tanımı, literatür tarama, konsept (kavram) geliştirme, tasarım, prototip üretim ve fiziki testler, bu aşamalardaki deneme çözümleri ve uygun olmayan yöntem ve tekniklerin tespiti ve elenmesi gibi faaliyetler belli bir zaman süresi gerektirir. 6 aylık gibi bir süre projenin daha önceden başlanıldığı izlenimini verebilir. Bununla birlikte hızlı çalışılır ve örneğin 8 ayda projenin bitirilme potansiyeli mevcut ise, ilgili kurumdan izin alınarak ve denetçinin onayı ile öngörülen süreden önce bitirilebilinir.

– Ar-Ge projelerinde; %100 Ar-Ge indirimi ile SGK ve Gelir Vergisi Stopaj istisnası uygulamaları 5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanununa  ve 5746 Sayılı Ar-Ge Kanununa göre önemli derecede farklılıklar içermektedir. Doğru bir yol haritası için daha proje yapma aşamasında hangi yasanın uygulanmasının firma için daha akılcı olduğunun tespiti  ve buna göre seçimi yapılmalıdır. Örneğin firma zararda  ve /veya giderleri fazla ise, bize göre 5520 Sayılı Kanun uygulamaları seçilerek, alınan hibe bilançonun bir pasif kalemi olan 549 nolu hesap yerine, 602 nolu gelir tablosu kalemine kayıt yapmak firma için daha rasyonel bir davranış olabilir. Bu ve benzeri soruların cevaplarını daha projeyi vermeden eleştirel analizden geçirilmesi gerektiği kanısındayız.

-Proje kabul edildikten sonra hibe veren kuruluşa sunulacak teknik ve mali raporlar birbirleriyle örtüşmelidir. Örneğin; uygulamada ekip çalışması dışına çıkılarak teknik raporun projenin revize durumuna göre proje yürütücüsü tarafından düzenlenip, mali raporun ise proje ön bilgilerine göre muhasebe bölümü tarafından revize durumu dikkate alınmadan düzenlediğinde, iki rapor arasında (haliyle YMM raporu ile de) farklılıklar oluşmaktadır. Bu durumda firmalar denetimde sıkıntılar yaşamakta, alabileceği hibe tutarı düşebilmekte ve hatta biraz ileriye gidilerek örneğin TÜBİTAK mevzuatına göre firmanın 3 sene için proje vermesi yasaklanmaktadır.

-Ar-Ge projeleri ismi üzerinde araştırmaya dayalı belirsizlik içeren, bilgimiz arttıkça yeni bilgisizliklerimizin edinileceği bir süreçtir. Proje yazma ve verme aşamasında bazı maliyet giderlerini uygun ve yeterli belirlememiş, eksik olarak formu doldurmuş olabiliriz. Bu gayet doğal bir süreçtir. Bu durumda öngörülen durumu mevcut duruma uyarlamak için örneğin TÜBİTAK mevzuatına göre ilk dönem teknik ve mali raporlama döneminde bu revizyon gerekçeleriyle yapılabilmekte, öngörülen maliyet kalemleri toplamda % 25’e kadar arttırılarak, TÜBİTAK uzmanının ve İzleyicinin onayına sunulabilmektedir. Proje süresinde de raporda belirtmek ve izin almak koşuluyla %25 uzatım söz konusudur.

SONUÇ

Yukarıdaki analizlerden de görüleceği gibi Ar-Ge proje çalışmaları her şeyden önce bilimsel bir faaliyet olup, uygulamadan elde ettiğimiz geri bildirimlerle bilgimizin sürekli beslendiği bir süreçtir. Projenin bilimsel alt yapısı tasarlandıktan sonra teknik, mali, ticari, muhasebe ve vergi mevzuatına göre alt yapı çalışmaları tasarlanmalıdır. Bu vesile ile Goethe şeytanın diline doladığı sözler çok ilginçtir;

“Bırakırsan artık, akıl ve bilimi,

İnsanoğlunun sahip olduğu en yüce gücü…

Mutlak benim olursun!”

MALİYET HESAPLARI 7/B SEÇENEĞİ

Ana Sayfa » Maliyet Muhasebesi
Paylaş
Tarih : 08 Şubat 2012 - 6:23

3. 7/B Seçeneğinde Maliyet Hesapları: Ticaret işletmeleri ile bir önceki yıl aktif toplamı 25 milyar liranın ve net satışlar toplamı 50 milyar liranın altında kalan üretim ve hizmet işletmelerinden isteyenler, giderlerin izlenmesinde bu seçeneği uygular.

Bu uygulamada; giderler defter-i kebirde maliyet dönemi boyunca çeşit esasına göre izlenir. Maliyet çıkarma dönemlerinde, söz konusu giderler gider dağıtım tablosu aracılığıyla fonksiyonlarına dönüştürülerek ilgili gider yerlerine ve hizmet veya mamul maliyetlerine veya sonuç hesaplarına aktarılır.

Güncel 7/A ve 7/B Seçeneği Defter Tutma Hadleri

Gider çeşitlerinin fonksiyonlarına dönüştürülmesinde ve ilgili gider yerlerine yüklenmesinde, işletmeler isterlerse gider çeşidi hesaplarından ilgili gider yerlerine ve fonksiyonel gider hesaplarına aktarmalar yapılmasını gerektirecek kayıt düzenini seçerler. İsterlerse, eş zamanlı kayıt düzenini bu seçenek için de kullanarak yardımcı defterlerde fonksiyonel gider hesaplarını ve gider yerlerini izleyebilirler. Bu suretle gider çeşitleri tahakkuk ettikçe ilgili defter-i kebir hesaplarında izlenirken; aynı anda yardımcı defterlerde fonksiyonlarına göre izlenip eş zamanlı olarak gider yerlerine aktarılabilir.

7/B seçeneğinde işletmeler 79 numaralı gruptaki maliyet hesaplarını kullanır.

Bu uygulamada maliyet hesap grupları aşağıdaki gibi bölümlenir:

79. Gider Çeşitleri
790. İlk Madde Ve Malzeme Giderleri
791. İşçi Ücret Ve Giderleri
792. Memur Ücret Ve Giderleri
793. Dışarıdan Sağlanan Fayda Ve Hizmetler
794. Çeşitli Giderler
795. Vergi, Resim Ve Harçlar
796. Amortisman Ve Tükenme Payları
797. Finansman Giderleri
798. Gider Çeşitleri Yansıtma Hesabı
799. Üretim Maliyet Hesabı

3.1. 7/B Seceneğindeki Maliyet Hesaplarının İşleyişi: Giderler tahakkuk ettikçe dönem boyunca 790–797 Numaralı çeşit esasına göre bölümlenmiş ilgili gider hesaplarının borcuna kaydedilir. Üretim ve hizmet işletmelerinde, maliyet çıkarma dönemlerinde düzenlenen gider dağıtım tablosu sonucuna göre fonksiyonlarına ve gider yerlerine göre gruplanan çeşit hesaplarının toplam tutarları, 798 Gider Çeşitleri Yansıtma Hesabı alacağı ile 799 Üretim Maliyet Hesabına ve 630 Araştırma ve Geliştirme Giderleri, 631 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri, 632 Genel Yönetim Giderleri, 66 Finansman Giderleri grubunun ilgili hesabına, 680 Çalışmayan Kısım Gider ve Zararları hesaplarının ilgili olanlarına veya aktifleşmesi gereken tutarlar ise ilgili aktif hesaplarının borcuna kaydedilir. Dönem sonlarında 799 Üretim Maliyet Hesabı, üretim işletmelerinde 151 Yarı Mamuller Üretim ve 152 Mamuller hesaplarına, hizmet işletmelerinde ise 622 Satılan Hizmet Maliyeti Hesabına devredilerek kapatılır.

Ticaret işletmelerinde ise dönem boyunca gider çeşitleri hesabının borcuna kaydedilen tutarlar, dönem sonlarında fonksiyonlarına dönüştürülerek sonuç hesapları arasında yer alan 630, 631, 632 hesapları ile 66 Finansman Giderleri Grubu ilgili hesabının borcuna, 798 Gider Çeşitleri Yansıtma Hesaplarının alacağına yazılır. 798 ile 790–797 numaralı hesaplar dönem sonlarında karşılaştırılarak kapatılır.

MALİYET HESAPLARI 7/A SECENEĞİ

Ana Sayfa » Maliyet Muhasebesi
Paylaş
Tarih : 08 Şubat 2012 - 6:22

2. 7/A Seçeneğinde Maliyet Hesapları: 2010 yılı aktif toplamı 1.632.700 TL veya net satışlar toplamı 3.267.500 TL yi aşan üretim ve hizmet işletmeleri için 2011 yılında 7/A seçeneğine göre maliyet hesaplarını tutmak zorundadırlar. Bu işletmeler için zorunlu olan 7/A seçeneğinde giderler esas defterlerde fonksiyon esasına göre belirlenmiştir.

Eş zamanlı kayıt yöntemini kullanılması önerilen bu uygulamada, giderler yapıldıkları anda ilgili defter-i kebir hesaplarına “Fonksiyon Esasına” göre kaydedilirken, söz konusu giderler aynı zamanda yardımcı defterlerde hem çeşit esasına hem de ilgili gider yerlerine göre izlenir. Gider çeşitlerinin izleneceği yardımcı defter kayıtlarının, giderlerin ait oldukları gider yerlerini de gösterecek şekilde tutulması durumunda, yöntem amacına uygun biçimde yürütülmüş olacaktır. Bu kayıt yönetiminde; giderler eş zamanlı olarak aynı anda hem fonksiyonlarına, hem çeşitlerine hem de ilgili gider yerlerine göre izlendiğinden; muhasebe kayıtlarının azaltılmasına ve her kademenin üretim ve hizmet maliyetlerinin belli bir düzen içinde oluşturulmasına olanak sağlamaktadır.

Güncel 7/A ve 7/B Seçeneği Defter Tutma Hadleri

Bu uygulamada, maliyet hesap grupları aşağıdaki gibi bölümlenmiştir.

70 Maliyet Muhasebesi Bağlantı Hesapları (Maliyet muhasebesinin genel muhasebeden bağımsız çalışması durumunda bu grup çalıştırılır)

71 Direkt İlkmadde ve Malzeme Giderleri
72 Direkt İşçilik Giderleri
73 Genel Üretim Giderleri
74 Hizmet Üretim Maliyeti
75 Araştırma Geliştirme Giderleri
76 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri
77 Genel Yönetim Giderleri
78 Finansman Giderleri

Bu uygulamada yardımcı defterlerde izlenecek Gider Çeşitleri 0–9 sayılı hesaplarda, Gider Yerleri ise 10–99 sayılı hesaplarda gösterildiği gibidir.

Bu bölümde yer alan Maliyet Hesap Gruplarının her biri defter-i kebir hesabı düzeyinde gider hesapları, yansıtma hesapları ve fark hesapları olarak bölümlenir.

Gider Hesapları: Bu hesaplar, dönem içinde yapılan ve tahakkuk ettirilen giderlerin izlendiği ve borçlarına kaydedildiği hesaplardır. Gider hesaplarına yapılacak kayıtlara ilişkin olarak düzenlenecek muhasebe fişlerinde gider yerleri ve gider çeşitleri hesaplarına ait numaralar birlikte yazılır.

Gider Yansıtma Hesapları: Bu hesaplar, “fiili maliyetlerin” uygulandığı durumlarda gider hesaplarında toplanan giderlerin tümünün; önceden saptanmış maliyet yöntemlerinin kullanılması durumunda ise, bunlara göre saptanan giderlerin ilgili hesaplara yansıtılmasını sağlamak amacıyla kullanılır.

Fark Hesapları: Bu hesaplar, önceden saptanmış maliyet yöntemlerinin uygulanması halinde fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasındaki farkların kaydedildiği hesaplardır. Fark hesapları borç ve alacak kalıntısı verebilir.

70-Maliyet Muhasebesi Bağlantı Hesapları: Bu grupta yer alan hesaplar genel muhasebe ile maliyet muhasebesinin birbirinden ayrı olarak yürütülmesinin istenmesi durumunda, genel muhasebe ile maliyet muhasebesi arasında bağlantıların kurulmasını sağlamak amacıyla kullanılır. Maliyet Muhasebesi Bağlantı Hesapları hesap gubunda aşağıdaki hesaplar yer alır:

700 Maliyet Muhasebesi Bağlantı Hesabı
701 Maliyet Muhasebesi Yansıtma Hesabı

71-Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri: Bu grupta yer alan hesaplar, üretilen mamulün bünyesine ana madde olarak katılan ve hangi mamulden ne kadar tüketildiği, ekonomik bakımdan ayrı olarak izlenebilen ilk madde ve malzemelerle ilgili gider, yansıtma ve fark hesaplarını kapsar. Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri hesap gubunda aşağıdaki hesaplar yer alır:

710 Direkt İlk Madde Ve Malzeme Giderleri
711 Direkt İlk Madde Ve Malzeme Yansıtma Hesabı
712 Direkt İlk Madde Ve Malzeme Fiyat Farkı
713 Direkt İlk Madde Ve Malzeme Miktar Farkı

72-Direkt İşçilik Giderleri: Bu grup bir mal veya hizmetin üretim maliyetine doğrudan doğruya verilebilen işçilik giderleri ile ilgili gider, yansıtma ve fark hesaplarından oluşur. Direkt İşçilik Giderleri hesap gubunda aşağıdaki hesaplar yer alır:

720. Direkt İşçilik Giderleri
721. Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabı
722. Direkt İşçilik Ücret Farkları
723. Direkt İşçilik Süre Farkları

73-Genel Üretim Giderleri: Bu grup işletmenin üretimi ve bu üretime bağlı hizmetler için yapılan direkt ilkmadde ve malzeme ve direkt işçilik dışında kalan giderlerle ilgili gider, yansıtma ve fark hesaplarından oluşur. Genel üretim giderleri hesap gubunda aşağıdaki hesaplar yer alır:

730. Genel Üretim Giderleri
731. Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabı
732. Genel Üretim Giderleri Bütçe Farkları
733. Genel Üretim Giderleri Verimlilik Giderleri
734. Genel Üretim Giderleri Kapasite Farkları

74-Hizmet Üretim Maliyeti: Bu grup hizmet işletmeleri ile ilgilidir. Hizmet işletmelerinde 71, 72 ve 73 gruplarda yer alan hesaplar kullanılmaz. Bu hesaplar yerine bu gruptaki hesaplar kullanılır. Hizmet işletmelerinin üretim maliyetlerinin izlenmesinde kullanılan hesaplar bu grupta yer alır. Hizmet üretim maliyeti hesap gubunda aşağıdaki hesaplar yer alır:

740. Hizmet Üretim Maliyeti
741. Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabı
742. Hizmet Üretim Maliyeti Fark Hesapları

75-Araştırma ve Geliştirme Giderleri: Bu grup araştırma ve geliştirme faaliyetleri ile ilgili gider, yansıtma ve fark hesaplarından oluşur. Araştırma ve geliştirme giderleri hesap gubunda aşağıdaki hesaplar yer alır:

750. Araştırma Ve Geliştirme Giderleri
751. Araştırma Ve Geliştirme Giderleri Yansıtma Hesabı
752. Araştırma Ve Geliştirme Gider Farkları

76-Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri: Mamulün stoklara verildiği ve hizmetin tamamlandığı andan itibaren bu mal ve hizmetlerin alıcılara teslimine kadar yapılan giderler bu hesaba borç kaydedilir. Dönem sonlarında bu hesap, “761- Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri Yansıtma Hesabı” ile karşılaştırılarak kapatılır. Pazarlama satış ve dağıtım giderleri hesap gubunda aşağıdaki hesaplar yer alır:

760. Pazarlama Satış Ve Dağıtım Giderleri
761. Pazarlama Satış Ve Dağıtım Giderleri Yansıtma Hesabı
762. Pazarlama Satış Ve Dağıtım Giderleri Fark Hesabı

77-Genel Yönetim Giderleri: Bir işletmenin yönetim fonksiyonları, işletme politikasının tayini, organizasyon ve kadro kuruluşu, büro hizmetleri, kamu ilişkileri, güvenlik, hukuk işleri, personel işleri, kredi ve tahsilâtı da kapsayan muhasebe ve mali işler servislerin giderleri bu hesaba borç kaydedilir. Dönem sonlarında bu hesap, “771-Araştırma ve geliştirme Giderleri Yansıtma Hesabı” ile karşılaştırılarak kapatılır. Genel yönetim giderleri hesap gubunda aşağıdaki hesaplar yer alır:

770. Genel Yönetim Giderleri
771. Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabı
772. Genel Yönetim Gider Farkları Hesabı

78-Finansman Giderleri: İşletme faaliyetlerinin aksamadan yürütülebilmesi amacıyla borçlanılan tutarlarla ilgili faiz, kur farkları, komisyon ve benzeri giderler bu hesaba borç kaydedilir. Finansman giderleri hesap gubunda aşağıdaki hesaplar yer alır:

780. Finansman Giderleri
781. Finansman Giderleri Yansıtma Hesabı
782. Finansman Giderleri Fark Hesabı

0–9 Gider Çeşitleri: Gider çeşitleri hesapları, mal ve hizmet üretiminde katlanılması gereken maliyetlerin bünyesindeki harcama çeşitlerini ifade eder. Bu hesaplar, kuruluşların bünyelerine uygun biçimde detaylandırılır. Gider çeşitleri hesaplarının sabit, değişken ve yarı değişken olarak gruplandırılması mümkündür. Gruplar içindeki gider çeşitlerinin sabit, değişken ve yarı değişken biçimde ayırımı işletmelerin kendi ihtiyaç ve tercihlerine bırakılmıştır.

Gider çeşitleri hesaplarının kodlamasında aşağıda belirtilen sınıflama esas alınmıştır.

Gider Hesapları Grupları:

0 İlkmadde ve malzeme
1 İşçi ücret ve giderleri
2 Memur ücret ve giderleri
3 Dışardan sağlanan fayda ve hizmetler
4 Çeşitli giderler
5 Vergi, resim ve harçlar
6 Amortismanlar ve tükenme payları
7 Finansman giderleri

0. İlkmadde ve Malzeme Giderleri: Mal ve hizmetlerin üretilmesini, işletme faaliyetlerinin devamlılığını sağlamak amacıyla tüketilen her türlü direkt ilkmadde ve malzeme, endirekt malzeme ve üretimle ilgili dışarıyla yaptırılan işleri kapsar.

1. İşçi Ücret ve Giderleri: İşletme faaliyetlerini yürütmek üretim ve hizmetleri gerçekleştirmek amacıyla çalıştırılan işçiler için tahakkuk ettirilen, (Esas işçilik, fazla mesai, üretim primleri, ikramiyeler, yıllık izin ücretleri, S. Sigorta işveren primi, gece primi, hafta tatili ve genel tatil ücretleri, her türlü sosyal yardımlar ve işçilere ait diğer giderler gibi) her türlü tutarları kapsar.

2. Memur Ücret ve Giderleri: İşletme faaliyetlerini yürütmek, üretim ve hizmetler gerçekleştirmek amacıyla çalıştırılan aylıklı yönetici, memur, büro personeli vb. için tahakkuk ettirilen her türlü tutarları kapsar.

3. Dışardan Sağlanan Fayda ve Hizmetler: İşletme faaliyetlerini yürütmek, üretim pazarlama ve diğer hizmetleri gerçekleştirmek amacıyla dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler (elektrik, su, gaz bakım ve onarım, haberleşme, nakliye ile diğer fayda ve hizmetler) için yapılan giderleri kapsar.

4. Çeşitli Giderler: Yukarıda belirtilen giderler dışında, işletme faaliyetlerini sürdürmek için yapılması gerekli olan giderleri kapsar. Sigorta giderleri, kira giderleri, yolluk giderleri dava icra ve noter giderleri, iştirak payı ve aidat giderleri, çeşitli giderler gibi giderler bu grupta yer alır.

5. Vergi, Resim ve Harçlar: Mevzuat gereğince tahakkuk ettirilen gider niteliğindeki vergi, resim ve harçları kapsar.

6. Amortismanlar ve Tükenme Payları: Maddi ve maddi olmayan duran varlıklar ile, özel tükenmeye tabi varlıklar için ayrılan amortisman gideri ile tükenme paylarını kapsar.

7. Finansman Giderleri: İşletmenin gerek yatırım gerekse işletme sermayesi ihtiyacını karşılamak üzere yaptığı kısa veya uzun vadeli borçlanmaların faiz, komisyon ve kur farklarını kapsar.

Gider Çeşitleri Hesaplarının İşleyişi: Eş zamanlı kayıt yöntemini uygulayan işletmelerde, giderler tahakkuk ettikçe ilgili fonksiyonel gider hesaplarına kaydedilirken, aynı anda yardımcı defterlerdeki söz konusu çeşit hesaplarına da kaydedilir. Gider çeşitlerinin izlendiği yardımcı defter kayıtlarının gider yerlerini de gösterecek biçimde tutulması esastır.

10–99 Gider Yerleri: Gider yeri, üretim ve hizmetlerin yapıldığı ve maliyetlerin oluştuğu, örgütün bir birimini ya da birim içindeki bir yeri ifade eder. Giderlerin planlanması, kontrol edilmesi ve bu giderlerin dengeli bir biçimde toplanıp dağıtılmasını sağlar.

Gider yerlerinin saptanmasında genellikle kuruluşların organizasyon şeması esas alınır.

Gider yerleri aşağıdaki gibi bölümlenir.
– Esas üretim gider yerleri
– Yardımcı üretim gider yerleri
– Yardımcı hizmet gider yerleri
– Yatırım gider yerleri
– Üretim yerleri yönetimi gider yerleri
– Araştırma ve geliştirme gider yerleri
– Pazarlama, satış ve dağıtım gider yerleri
– Genel yönetim gider yerleri

Gider yerlerinin bölümlenmesinde yukarıda verilen gider yerleri gruplanması esas olmakla beraber, kuruluşların işletme faaliyet alanı ile faaliyetin teknolojik akımına uygun olarak açılacak gider yerleri, bu verilen ana grup başlıkları altında yer alabilir.

MALİYET HESAPLARI

Ana Sayfa » Maliyet Muhasebesi
Paylaş
Tarih : 08 Şubat 2012 - 6:18

1. Maliyet Hesapları: Maliyet hesapları, mal ve hizmetlerin planlanan biçim ve niteliğe getirilmesi için yapılan giderlerin toplandığı ve maliyet unsurlarına dönüştürülerek izlendiği hesaplardır. Bu bölümde yer alan gider hesapları uygulamada esneklik sağlamak üzere iki seçenek halinde 7/A ve 7/B olarak sunulmuştur. 7/A seçeneğinde giderler defter-i kebirde fonksiyon esasına göre, 7/B seçeneğinde ise çeşit esasına göre belirlenmiştir.

Bu suretle, işletmelere giderlerin bölümlenmesinde ve defter-i kebirde izlenmesinde kendi organizasyon yapılarına, büyüklüklerine ve ihtiyaçlarına göre düzenleyebilmeleri için kolaylık sağlanmış, farklı maliyet hesaplama yöntemlerine uyulabilmesi açısından da geniş bir esneklik tanınmıştır.

7. MALİYET HESAPLARI (7/A SEÇENEĞİ)

70. Maliyet Muhasebesi Bağlantı Hesapları
700. Maliyet Muhasebesi Bağlantı Hesabı
701. Maliyet Muhasebesi Yansıtma Hesabı
71. Direkt İlk Madde Ve Malzeme Giderleri
710. Direkt İlk Madde Ve Malzeme Giderleri Hesabı
711. Direkt İlk Madde Ve Malzeme Yansıtma Hesabı
712. Direkt İlk Madde Ve Malzeme Fiyat Farkı
713. Direkt İlk Madde Ve Malzeme Miktar Farkı
72. Direkt İşçilik Giderleri
720. Direkt İşçilik Giderleri
721. Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabı
722. Direkt İşçilik Ücret Farkları
723. Direkt İşçilik Süre Farkları
73. Genel Üretim Giderleri
730. Genel Üretim Giderleri
731. Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabı
732. Genel Üretim Giderleri Bütçe Farkları
733. Genel Üretim Giderleri Verimlilik Giderleri
734. Genel Üretim Giderleri Kapasite Farkları
74. Hizmet Üretim Maliyeti
740. Hizmet Üretim Maliyeti
741. Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabı
742. Hizmet Üretim Maliyeti Fark Hesapları
75. Araştırma Ve Geliştirme Giderleri
750. Araştırma Ve Geliştirme Giderleri
751. Araştırma Ve Geliştirme Giderleri Yansıtma Hesabı
752. Araştırma Ve Geliştirme Gider Farkları
76. Pazarlama Satış Ve Dağıtım Giderleri
760. Pazarlama Satış Ve Dağıtım Giderleri
761. Pazarlama Satış Ve Dağıtım Giderleri Yansıtma Hesabı
762. Pazarlama Satış Ve Dağıtım Giderleri Fark Hesabı
77. Genel Yönetim Giderleri
770. Genel Yönetim Giderleri
771. Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabı
772. Genel Yönetim Gider Farkları Hesabı
78. Finansman Giderleri
780. Finansman Giderleri
781. Finansman Giderleri Yansıtma Hesabı
782. Finansman Giderleri Fark Hesabı

7. MALİYET HESAPLARI (7/B SEÇENEĞİ)

79. Gider Çeşitleri
790. İlk Madde Ve Malzeme Giderleri
791. İşçi Ücret Ve Giderleri
792. Memur Ücret Ve Giderleri
793. Dışarıdan Sağlanan Fayda Ve Hizmetler
794. Çeşitli Giderler
795. Vergi, Resim Ve Harçlar
796. Amortisman Ve Tükenme Payları
797. Finansman Giderleri
798. Gider Çeşitleri Yansıtma Hesabı
799. Üretim Maliyet Hesabı

MALİYET MUHASEBESİ

Ana Sayfa » Maliyet Muhasebesi
Paylaş
Tarih : 08 Şubat 2012 - 6:16

1. Maliyet: İşletmelerin faaliyet konusuna giren mal veya hizmetlerin elde edilmesi için katlandığı her türlü faktörlerin para olarak ifade edildiği toplam değere maliyet denir. Maliyet mal veya hizmetin üretilebilmesi için katlanılan fedakarlık olarakta tanımlanabilir. İşletmeler için son derece önemli bir kavram olan maliyet, gider ve harcama ile karıştırılmamalıdır. Harcama, işletmelerin bir ödeme yapmasıdır. Harcama, sermayede bir azalma meydana getiriyorsa yani işletme varlıklarında azalma söz konusu ise bunlar harcama olarak tanımlanabilir. Gider ise, ödemelerin sonunda varlığa dönüşebilen ve varlıklar arasında yer alan harcamalar şeklinde tanımlanabilir.

2. Maliyet Muhasebesi: İşletmede üretilen mamül ya da hizmetin maliyet fiyatının saptanması, işletme giderlerinin denetimi, fiyat incelemeleri ve satış fiyatlarının belirlenmesinin oluşturduğu muhasebe dalı. Maliyet muhasebesi işletmelerde değişik amaçlar doğrultusunda kullanılan muhasebenin ana bölümlerinden bir tanesidir.

Maliyet muhasebesinin beklenen görevleri kısaca şunlardır:

2.1. Üretimlerin maliyetlerini belirlemek: Üretilecek olan mal veya hizmetlerin maliyetini hesaplayarak, üretilen mal veya hizmetin toplam maliyet ve birim maliyet değerlerini belli eder. Belli olan bu değerlerle piyasa koşullarına ve işletmenin kriterlerine göre mal veya hizmetin satoş değeri belirlenir.

2.2. Kontrol aracı olmak: İşletmelerin yaptığı giderleri, bir yandan türleri diğer yandan bu giderlerin ortay çıktığı işletme bölümleri açısından inceleyerek, bunların önceden öngörülen standartlar ile karşılaştırılması yolu ile giderleri kontrol altında tutma imkanları sağlar. İşletme yönwticilerine yol gösterici olur.

2.3. Planlamaya yardımcı olmak: İşletme ile ilgili olarak alınacak kararlarda çeşitli seçenekler arasında seçim yapılabilmesi için her seçeneğin işletme karlılığı üzerindeki etkisinin araştırılması gerekir. Bu araştırma ise maliyet muhasebesinden alınacak bilgilere dayanılarak gerçekleştirilebilir.

3. Maliyet muhasebesinde kullanılan kavramlar: 

Maliyet: İşletmelerin faaliyet konusuna giren mal veya hizmetlerin elde edilmesi için katlandığı her türlü faktörlerin para olarak ifade edildiği toplam değere maliyet denir

Varlık: Bir İşletmenin sahip olduğu paralar, mallar, binalar, demirbaşlar, makinalar, taşıtlar v.b. ekonomik değerlerdir.

Harcama: Herhangi bir amaçla işletme tarfından ödenen paranın, transfer edilen varlığın, katlanılan borcun parasal ifadesidir.

Gelir: Tacir veya işletmelerin faaliyetlerinden dolayı elde ettiği hasılat.

Gider: Dönem hasılatının (gelirinin) elde edilmesi amacıyla faaliyetlerini devam ettirebilmek için yaptığu, kullanılmış veya tüketilmiş harcamalardır.

Hasılat: belli bir dönemde satılan mal veya hizmetlerin karşılığında toplanan gelirlerin tümü.

Kar: bir faaliyetin gerçekleşmesi sonucunda elde edilen gelir ile faaliyet için yapılan giderler arasındaki fark.

Zarar: İşletmelerin faaliyetleri döneminde, giderlerinin toplamı gelirlerinin toplamını aşması sonucunda ortaya çıkan fark tutarı.


4. Maliyet Muhasebesi Sistemleri: Maliyet muhasebesi sistemlerinde, üretimle ilgili işlemlerin kayıtlanması, sınıflanması, gruplanması, dağıtılması ve yorumlanması eylemleri, söz konusu sistemi etkileyen pek çok faktörün etkisine bağlı olarak işletmeden işletmeye farklılıklar gösterir. Oluşturulacak maliyet muhasebesi sistemini etkileyen faktörlere örnek olarak, içinde bulunulan işletmenin büyüklüğü, örgüt yapısı, mamullerinin cinsi, kullanılan üretim tekniği ve yöneticilerinin gereksinim duydukları bilgilerin niteliği verilebilir. Değişik açılardan farklı sınıflandırmaları yapılan maliyet muhasebesi sistemlerini; kullanılan maliyet verilerinin fiili olup olmaması, mamul maliyetinin hesaplanmasında, maliyet unsurlarının tümünü temel alıp alınmaması ve üretim eylemlerinin niteliğine göre olmak üzere başlıca üç ana başlık altında sınıflandırabiliriz.

Sistem olarak temel ayırımın gerçekte, üretim eylemlerinin niteliğine göre yapılan ayırım olan sipariş ve safha maliyetleme sistemleri olduğu daima hatırlanmalıdır. Bu temel ayırım içinde, fiili ya da standart maliyetler ya da üretim maliyetinin tümüne ya da belirli bir kısmına ait maliyet verilerinin kullanılıp kullanılmamasına göre söz konusu temel ayırımın farklı uygulamalarıyla karşılaşabiliriz.

4.1. Kullanılan Maliyetlerin Fiili Olup Olmamasına Göre Ayırım: Kullanılan maliyetlerin fiili olup olmamasına göre maliyet muhasebesi sistemleri, fiili rakamlara dayanan maliyet muhasebesi sistemi ve ileriye dönük rakamlara dayanan(Tahmini)  maliyet muhasebesi sistemleri olmak üzere ikiye ayrılır.

– Tahmini maliyetler: geçmiş dönemlerin sonuçlarına ve gelecekteki olası gelişmelere göre, istatistiki bir takım hesaplamalara bağlı olarak tahmin edilen maliyetlerdir.

– Standart maliyetler: bilimsel ve teknik temellere dayanılarak hesaplanan ve belirli koşullar altında gerçekleşmesi beklenen maliyetlerdir.

4.2. Maliyetlerin Tümünün Temel Alınıp Alınmamasına Göre Ayırım: Mamullerin birim maliyetlerinin hesaplanmasında, maliyet unsurlarının, tümünü ya da bir kısmını temel almaya göre maliyet muhasebesi sistemleri; tam maliyet sistemi ve kısmi maliyet sistemi olmak üzere ikiye ayrılır.

Direkt maliyetleme sisteminde, tüm genel üretim maliyetleri dönem gideri kabul edilirken, değişken maliyetleme sisteminde ise genel üretim maliyetlerinin sadece sabit kısımları dönem gideri kabul edilerek üretilen mamulün maliyetine katılmayıp doğrudan gelir tablosuna aktarılırlar. Dolayısıyla üretilen mamullerin maliyetine katılmayan genel üretim maliyetleri, dönem sonu mamul ya da mamul stokları üzerinden gelecek dönemlere aktarılmazlar.

Tam maliyetleme siteminde tüm bu maliyet unsurları üretimin maliyetine eklenirken, Direkt maliyetleme sisteminde direkt ilk madde ve malzeme ile direkt işçilik maliyetleri, Değişken maliyetleme sisteminde ise, direkt ilk madde ve malzeme, direkt işçilik ve genel üretim maliyetlerinin değişken kısmı üretimin maliyetine eklenecektir.

4.3. Üretim Eylemlerinin Niteliğine Göre Ayırım: Önceki açıklamalarımızdan da hatırlanacağı gibi, maliyet muhasebesi sistemlerinin sınıflandırılmasında temel ayırım, üretim eylemlerinin niteliğine göre yapılan ayırımdır. Üretim eylemlerinin niteliğine göre maliyet muhasebesi sistemleri ise; sipariş maliyeti sistemi ve safha maliyeti sistemi olmak üzere iki başlık altında toplanabilir.

4.3.1. Sipariş Maliyeti Sistemi: Çeşitli türde ve çoğu kez müşterilerinin özel istekleri ile verdikleri siparişler üzerine üretim yapan işletmelerde, her bir mamul ya da mamul grubunun maliyetlerinin ayrı ayrı izlendiği sisteme, sipariş maliyeti sistemi denir. Bu  sistemde önemli olan özellik ve temel amaç; her bir sipariş için üretim maliyeti unsurlarının, üretim eyleminin başlangıcından tamamlanmasına kadar geçen zaman içinde mümkün olduğu ölçüde ayrı ayrı izlenmesidir.

Bu sistemde, verilen sipariş üzerine iş emirleri düzenlenerek üretime başlanır. Maliyetler her bir sipariş için açılan özel ,Sipariş Maliyeti Kartlarına işlenir. Bu sistemin kullanıldığı işletmelere örnek olarak; inşaat, basımevi, tamirhane, mobilya imalathaneleri ve mücevher üreten işletmeler verilebilir.

4.3.2. Safha Maliyeti Sistemi: Safha maliyeti sistemi, genellikle aynı cins mamullerin yığın üretimi ile ilgili bir maliyet sistemidir. Bu sistemde, her bir üretim safhasında oluşan toplam maliyetlerin söz konusu safhada gerçekleştirilen toplam üretim miktarına bölünmesiyle, her safhanın ortalama birim maliyeti bulunur. Her bir safhaya ait bulunan ortalama birim maliyet, ilgili safhada tamamlanıp, izleyen safhaya (ya da mamul stoklarına) devredilecek birim sayısıyla çarpılmak suretiyle devredilen birimlerin toplam maliyeti bulunur. Devir sonrasında safhalarda kalan maliyetler ise, ilgili safhanın yarı mamul maliyetlerini oluşturur. Kısaca, bu sistemde önemli olan özellik, üretimin geçirdiği safhalar boyunca maliyetlerin toplanması olmaktadır. Bu sistemin kullanıldığı işletmelere örnek olarak; un, cam, boya, kağıt, çimento, şeker ve şarap üreten işletmeler verilebilir.

5. Maliyet Muhasebesi Sistemi: Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği zorunlu olarak 01.01.1994 tarihinden itibaren uygulamaya girmiştir. Söz konusu tebliğde maliyet hesapları, tekdüzen hesap çevçevesinin 7. grubunda yer almakta olup, 7/A ve 7/B şeklinde iki çeşide sahiptir. 7/A seçeneğinde maliyetler fonksiyon esasına göre izlenirken, 7/B seçeneğinde ise gider çeşitleri esasına göre izlenmektedir.

7/A Seçeneğinde Gider Hesapları, Çeşitleri ve Yerleri 7/A seçeneğine göre, giderler bir taraftan yapıldıkları anda ilgili büyük defter hesaplarına ,fonksiyon esasına göre kayıtlanırken aynı zamanda yardımcı defterlerde hem çeşit hem de gider yerleri açısından izlenecek şekilde kayıtlanmaktadır. 7/A seçeneğinde yer alan hesaplar; gider hesapları, gider yansıtma hesapları ve fark hesapları olmak üzere üç ana gruptan oluşmaktadır.

Gider Hesapları Yansıtma Hespları Fark Hesapları
710 Direk ilk Mad. VE Malzeme Gider.
720  Direkt işçilik Giderleri
730  Genel Üretim Giderleri
740 Hizmet Üretim Maliyeti
750 Araştırma ve Geliştirme Giderleri
760  Pazar. Satış ve Dağıtım Giderleri
770  Genel Yönetim Giderleri
780  Finansman Giderleri
711 Direk ilk Mad.ve Malz. Gid Y. HS
721  Direkt işçilik Giderleri Y. HS.
731  Genel Üretim Giderleri Y. HS.
741  Hizmet Üretim Maliyeti Y. HS.
751 Araş.ve Geliş. Giderleri Y. HS
761  Pazar. Satış ve Dağıt. Gider Y.HS
771  Genel Yönetim Giderleri Y. HS
781  Finansman Giderleri Y. HS
712 Direk ilk Mad.ve Malz. Gid F. HS
722  Direkt işçilik Giderleri F. HS
732  Genel Üretim Giderleri F. HS.
742  Hizmet Üretim Maliyeti F. HS
752 Araş.ve Geliş. Giderleri F. HS
762  Pazar.Satış ve Dağıt. Gider F. HS
772  Genel Yönetim Giderleri F. HS
782  Finansman Giderleri F. HS

5.1. Gider Çeşitleri: Mal ve hizmet üretimi sırasında gerçekleşen maliyet giderleri bir taraftan fonksiyonel gider hesaplarına kayıtlanırken, aynı zamanda bu giderler yardımcı defterlerde çeşit ve gider yeri açısından da izlenir. Gider çeşitle Dönem içinde gerçekleşen giderler gider hesaplarının borç tarafına kaydedilecektir. işletmenin tahmini veya standart maliyetleri kullanması durumunda da önceden belirlenen maliyetler gider yansıtma hesaplarının alacak taraflarına kaydedilecektir. Böylece gerçekleşen giderler ile önceden belirlenen giderlerin karşılaştırması sağlanacaktır.

Gider Çeşitleri Gider Yerleri
0 ilk Madde ve Malzeme
1 işçi Ücret ve Giderleri
2 Memur Ücret ve Giderleri
3 Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler
4 Çeşitli Giderler
5 Vergi, Resim ve Harçlar
6 Amortismanlar ve Tükenme Payları
7 Finansman Giderleri
10 Esas Üretim Gider Yerleri
20 Yardımcı Üretim Gider Yerleri
30 Yardımcı Hizmet Gider Yerleri
40 Yatırım Gider Yerleri
50 Üretim Yerleri Yönetimi Gider Yerleri
60 Araştırma ve Geliştirme Gider Yerleri
70 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Gider Yerleri
80 Genel Yönetim Gider Yerleri

SPONSOR REKLAMLAR

Mali Müşavirlere Özel Web Sitesi

BENZER HABERLER

Tübitak-TEYDEB AR-GE ve Yenilik Projelerinin Mali ve YMM Raporlanmasında Kritik Güncel Konular ve Analizleri
Tübitak-TEYDEB AR-GE ve Yenilik Projelerinin Mali ve YMM Raporlanmasında Kritik Güncel Konular ve Analizleri

TÜBİTAK-TEYDEB AR-GE VE YENİLİK PROJELERİNİN MALİ VE YMM RAPORLANMASINDA KRİTİK GÜNCEL KONULAR VE ANALİZLERİ                                                                                              

AR-GE Muhasebesi Alt Yapısı İçin Maliyet Sistemlerinin Analizi
AR-GE Muhasebesi Alt Yapısı İçin Maliyet Sistemlerinin Analizi

AR-GE MUHASEBESİ ALT YAPISI İÇİN MALİYET SİSTEMLERİNİN ANALİZİ Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK Ulusal ve Uluslar arası Ar-Ge Hibe Fonları Uygulayıcısı,

AR-GE Muhasebesinin Alt Yapısı Olarak Maliyet Muhasebesinin Önemi, Fonksiyonları ve Temel Kavramları
AR-GE Muhasebesinin Alt Yapısı Olarak Maliyet Muhasebesinin Önemi, Fonksiyonları ve Temel Kavramları

AR-GE MUHASEBESİNİN ALT YAPISI OLARAK MALİYET MUHABESİNİN ÖNEMİ, FONKSİYONLARI VE TEMEL KAVRAMLARI    Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK Ulusal ve



GENEL MUHASEBE

E-BÜLTEN ÜYELİK

E-posta Adresiniz:

NOT: E-postanıza gelen onay linkine tıklayınız. Onay linki gelen kutunuzda bulunmuyorsa, Gereksiz ya da Önemsiz klasörünü kontrol ediniz.

KÖŞE YAZARLARI