AR-GE Muhasebesi Alt Yapısı İçin Maliyet Sistemlerinin Analizi

Ana Sayfa » Ar-Ge » AR-GE Muhasebesi Alt Yapısı İçin Maliyet Sistemlerinin Analizi
Paylaş
Tarih : 25 Nisan 2013 - 10:21

AR-GE MUHASEBESİ ALT YAPISI İÇİN

MALİYET SİSTEMLERİNİN ANALİZİ

Prof. Dr. Atila BAĞRIAÇIK
Ulusal ve Uluslar arası Ar-Ge
Hibe Fonları Uygulayıcısı, YMM

&

Muhsin YILDIRIM
SMMM

 

GİRİŞ

 

Ulusal ve uluslar arası Ar-Ge projeleri oluştururken önce zihnimizde teorik olarak hangi maliyet sistemlerinin var olduğunu saptayarak, bunlardan hangisinin bizim projeye uygunluk gösterdiğini seçeriz ve ona göre yol haritası çizeriz. Aşağıda uygulamada gözlenen maliyet sistemleri açıklanarak, birbiriyle mukayese edilmektedir.

 

1. ÜRETİM ŞEKLİNE GÖRE MALİYET SİSTEMLERİ

 

– Sipariş Maliyet Sistemi

– Safha Maliyet Sistemi

– Veya her ikisi bir arada

 

1.1.  Sipariş Maliyet Sistemi;

 

Dilimizde “Sipariş” kelimesi genellikle, firmaların müşterilerinden “mal alma talebi” anlamında kullanılmaktadır.

Maliyet sisteminde söz konusu edilen “sipariş” ise, belirli vasıfta bir mamulden belirli miktarda imal etmek için, işletmenin üretim ve diğer ilgili teknik departmanlarına verilen bir “iş emri”dir, “imalat emri”dir.

Bu imalat çoğu kez müşterilerden alınan siparişlere istinaden yapılmakla birlikte, bu şart değildir.

Bir firma, belli bir üretim programına göre, belli özellikte mamullerde bilahare satılmak üzere belli miktarlarda üretim yapabilir.

Sipariş maliyetinin asıl önemli vasfı, üretilecek bir veya birkaç birim mamulün üretim maliyetlerinin ayrı ayrı takip ve tespit edilmesinden ibarettir.

Yani sipariş maliyeti sisteminin uygulanması için ille de bir müşterinin bir mal siparişinde bulunması gerekmez, deyim yerinde ise firma kendi kendisine de siparişte bulunabilir.

Bu sistemde önemli olan, masrafların siparişler itibariyle tespit edilebilmesidir.

Direkt ilk madde ve malzemeler ile direkt işçilikler için bu iş nispeten kolaydır. Ancak, genel üretim giderlerinin ilgili siparişlere yüklenmesinde doğru anahtar seçilemedikçe, GÜG’nin siparişlere dağıtılmasında güçlükler yaşanır.

 

1.2.  Safha Maliyet Sistemi;

 

Üretimin birbirine bağlı safhalarda cereyan ettiği ve belirli ilk maddelerden (ham maddelerden) seri halde bir veya birbirine benzer birkaç mamulün üretilmesi halinde safha maliyeti sistemi kullanılır.

Sanayiimizin bünyesine uygun olmasından dolayı ülkemizde bu sistemin uygulanmasına çok rastlanmaktadır. Bu sistem örneğin; şeker, çimento, madencilik, bira, kimya, petrol, gaz, elektrik, un değirmenleri, lastik, plastik ve tekstil sektörlerinde uygulama sahası bulur.

Nitekim, biz de çalışmalarımızda bir tekstil firmasını ele alacağız ve maliyet hesaplarımızda Safha Maliyeti Sistemini uygulayacağız.

Bu sistemin esası; Her safhanın masraflarını ayrı ayrı belirleyerek ilgili safhalarda toplamak ve her safhanın üretiminin ve varsa, yarı mamulünün birim maliyetini hesaplamaktır.  Her safhanın maliyetini hesaplayabilmek için şu bilgilere ihtiyaç duyulur.

a) Miktar hareketleri

b) Masraflar

a) Miktar hareketleri aşağıdaki gibidir;

– Dönem başı yarı mamul miktarı.

– Dönem içinde üretimine başlanan veya bir önceki safhadan devralınan miktarlar.

– Dönem sonu yarı mamul miktarları

– Tamamlanıp sonraki safhaya devreden miktarlar

– Üretimden çıkan (üretilen) toplam miktarlar

b) Masraflar;

Masraf cinslerinin safhalar itibariyle toplanması konusunda direkt ilk madde ve malzemeler ile direkt işçilikler bakımından bir problem, bir zorluk yoktur. Çünkü bunlar safhalar itibariyle bellidir.

Asıl problem Genel Üretim Giderlerinin (GÜG) safhalar itibariyle toplanmasında görülür. GÜG’nin oluştuğu endirekt (yardımcı işletmeler) masraf yerlerinin masraflarının ilgili safhalara dağıtımında firmanın özelliğine göre doğru dağıtım anahtarları seçildiğinde bu sorunda halledilmiş olur.

G.Ü.G.’nin esas üretim yerleri safhalarına dağıtımda çeşitli dağıtım anahtarları metodu kullanılabilir.

Örneğin:

– Direkt işçilik saati metodu

– Direkt ilk madde (hammadde) miktarı metodu

– Matematik metod (yüzdeler metodu) gibi.

 

Biz uygulama örneğimizde yüzdeler metodunu kullanacağız.

Safha maliyeti sisteminde, masrafların dağıtımı konusunda önemli problemler yarı mamül maliyetlerinin hesabında ortaya çıkacaktır.

Tamamlanan üretimin maliyetini hesaplayabilmek için ise yarı mamullerin değerini (maliyetini)  bilmek gerekir.

Oysa ki; yarı mamullerin değeri, ancak çeşitli masraflar bakımından birim maliyetleri belli olduktan sonra tespit edilebilir.

Birim maliyetlerini hesaplayabilmek için ise, masrafları, her biri aynı değeri ifade eden, müşterek bir birim sayısına bölmek icap eder.

O halde tamamlanan üretim ile henüz yarı mamul halinde bulunan üretimi “eş değer” bir birim sayısı ile ifade etmek gerekir. Maksat yarı mamulleri de tamamlanmış birimler cinsinden ifade edebilmek olduğu için, bunların her masraf unsuru bakımından dönem sonundaki tamamlanma derecelerini bilmek gerekir.

Yarı mamullerin birim sayısı ile tamamlanma derecelerinin çarpımı, onların tamamlanmış birim cinsinden ifadesi anlamında “tam birim sayısını” verir. Yarı mamul maliyetleri-hesaplamaları, uygulama örneğimizde rakamlarla tatbiki olarak yapılacaktır.

 

2. ZAMANA GÖRE MALİYET SİSTEMLERİ

 

– Fiili Maliyet Sistemi (çalışma örneğimiz buna göre olacaktır)

– Geleceğe dönük maliyet sistemleri

a) Tahmini Maliyet Sistemi

b) Standart Maliyet Sistemi

 

2.1. Fiili Maliyet Sistemi

Çeşitli üretim safhalarında fiilen gerçekleşen masrafların esas alınarak maliyetlerin hesaplandığı bir sistemdir. Halen tatbikatta ve bilhassa ülkemizde en çok uygulanan sistem budur.

 

2.2. Tahmini Maliyet Sistemi

Sadece geçmiş dönemlerin neticelerine ve gelecekteki muhtemel gelişmelere göre istatistiki bazı hesaplarla önceden tespit edilen maliyetlere “tahmini maliyetler” denir.

Bunlar “olması beklenen” bir çeşit ortalama maliyettir ki; kesinlik dereceleri ve firma içi analizlerde kontrol değerleri çok zayıftır.

 

2.3. Standart Maliyet Sistemi

İlmi ve teknik esaslara istinaden hesaplanan ve belirli koşullarda “olması istenen” maliyetlere “standart maliyet” adı verilir.

Bu sistemin esası; mamul maliyetlerinin önceden ilmi ve teknik hesaplara dayanılarak “olması gereken seviyede” planlanması ve maliyet hesaplarında fiili rakamlar yerine bunların kullanılmasıdır.

Bu sistemin uygulanmasında, firmanın fiili masraflarını da dikkatle takip etmek ve bunları sürekli olarak standartlarla karşılaştırmak gerekir.

Standart Maliyet Sisteminin; başta mamul maliyetlerinin hesabında sür’at ve kolaylık sağlamak, üretim planlamasında ve kontrollerde kolaylık sağlamak gibi faydaları yanında; Standartların iyi tespit edilememesi veya standartların eskimiş olması nedeniyle işletme içi ve işletmeler arası analizlerde yanıltıcı sonuçlara yol açabilmesi gibi sakıncaları da vardır.

 

3. MALİYETİN KAPSAMINA GÖRE MALİYET SİSTEMLERİ

 

– Tam Maliyet: Vergi kanunlarına göre kullanılır. (çalışma örneğimiz buna göre olacaktır)

– Normal Maliyet: Yönetim Muhasebesi konusudur.

– Değişken Maliyet: Yönetim Muhasebesi konusudur.

 

3.1. Tam Maliyet

1) Direkt ilk madde ve malzeme

2) Direkt işçilik

3) Sabit G.Ü.G.

4) Değişken G.Ü.G

 

3.2. Normal Maliyet

1) Direkt ilk madde ve malzeme

2) Direkt işçilik

3) Kapasite kullanımına göre sabit G.Ü.G

4) Değişken G.Ü.G

 

3.3. Değişken Maliyet

1) Direkt ilk madde ve malzeme

2) Direkt işçilik

3) Değişken G.Ü.G

 

ÖRNEK :

– Bir işletmenin dönem sonu itibariyle üretim giderleri aşağıdaki gibidir:

1) Direkt ilk madde ve malzeme sarfiyatı    : 4.000.-

2) Direkt işçilik giderleri                                       : 6.000.-

3) Sabit G.Ü.G.giderleri                                      : 2.000.-

4) Değişken G.Ü.G giderleri                              : 4.000.-

– İşletmenin üretim kapasitesi 20.000 adet mamul.

– İşletme ilgili dönemde 16.000 adet mamul üretip satmıştır.

– Buna göre;

– Tam maliyet, normal maliyet ve değişken maliyete göre mamul birim maliyeti nedir?

 

TAM MALİYET                  NORMAL MALİYET             DEĞİŞKEN MALİYET

1) 4.000.-                                        4.000.-                                      4.000.-

2) 6.000.-                                        6.000.-                                      6.000.-

3) 2.000.-                                        1.600.-                                          -.-

4) 4.000.-                                        4.000.-                                      4.000.-

———-                                       ———-                                   ———-

16.000.-                                         15.600.-                                    14.000.-

/                                                         /                                                  /

16.000.-                                         16.000.-                                    16.000.-

=                                                        =                                                 =

1.-YTL/Ad.                             -.97,5.-YTL/Ad.                     -.87,5.- YTL/Ad.

 

 

(16.000/20.000 =%80)

(2.000.x %80 = 1.600)

 

 

SONUÇ

 

Yukarıdaki maliyet sistemlerinin, hem proje hazırlarken maliyet kalemlerinin saptanması ile başabaş noktasının hesaplanması hem de proje onaylandıktan sonra mali raporlamada harcama ve gider kalemlerinin tanımlanmasında büyük faydası olduğuna inanmaktayız. Hangi maliyet sistemlerinin var olduğu ile hangisinin bize uygun olduğu hususu önce zihnimizde “sanal” olarak şekillenmeli, proje onaylandıktan sonra da “somut” harcama ve gider kalemleri ile örtüştüğü analiz edilerek, öğrenme süreci sağlanmalıdır.

Bir önceki yazımız olan Varlık Barışında Neler Yapılmalı? - 25 Nisan 2013 başlıklı makalemizde borç yapılandırması, varlık barışı ve vergi karışı hakkında bilgiler verilmektedir.

SPONSOR REKLAMLAR

Mali Müşavirlere Özel Web Sitesi

BENZER HABERLER

Evdeki yabancı bakıcı başınıza iş açmasın!
Evdeki yabancı bakıcı başınıza iş açmasın!

Yaklaşık 1.5 ay önce Türkiye’de çalışan yabancılarla ilgili izin şartları değişti. Yabancı çalışma izni harçlarında ve cezalarda değişikliğe

Borçlanmalarla Emeklilikte Püf Noktaları
Borçlanmalarla Emeklilikte Püf Noktaları

Doğum borçlanması 5510 sayılı Kanunla 2008 yılından itibaren getirilen bir hak. Sadece sigortalılık başlangıcından sonraki sürelerin borçlanılması

10 işçiden 1’i sendikaya üye
10 işçiden 1’i sendikaya üye

1 Mayıs İşçi Bayramı geride kaldı fakat görüldü ki sendikalaşma oranları ülkemizde halen çok düşük. Türkiye örgütlülük konusunda ne

Yorum Yap

İsminiz
E-Posta Adresiniz
Yorumunuz


GENEL MUHASEBE

E-BÜLTEN ÜYELİK

E-posta Adresiniz:

NOT: E-postanıza gelen onay linkine tıklayınız. Onay linki gelen kutunuzda bulunmuyorsa, Gereksiz ya da Önemsiz klasörünü kontrol ediniz.

KÖŞE YAZARLARI

escort pendik kartal escort Jigolo Arayan Bayanlar pendik escort porno hikayeleri jigolo